Mediacja to forma alternatywnego rozwiązywania sporów, która polega na pomocy neutralnego trzeciego podmiotu – mediatora – w rozwiązaniu konfliktu przez strony. Została ona uznana za kluczowy element w prawodawstwie Unii Europejskiej i Rady Europy, ze względu na jej potencjał do zwiększania dostępu do sprawiedliwości, ograniczania kosztów sądowych i ułatwiania rozwiązania transgranicznych sporów.
Dyrektywa 2008/52/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 21 maja 2008 r. o niektórych aspektach mediacji w sprawach cywilnych i handlowych jest kluczowym aktem prawnym regulującym mediację w Unii Europejskiej. Dyrektywa ta ma na celu zachęcić do stosowania mediacji w sporach transgranicznych poprzez ustanowienie minimalnych wspólnych ram dla mediacji, zabezpieczenie poufności procedur mediacji oraz umożliwienie egzekucji porozumień osiągniętych w wyniku mediacji.
Dyrektywa ta nakłada na państwa członkowskie obowiązek zapewnienia, aby porozumienia osiągnięte w wyniku mediacji mogły być uczynione wykonalnymi na ich terytorium, pod pewnymi warunkami. Dyrektywa zobowiązuje również państwa członkowskie do zachęcania do stosowania mediacji poprzez informowanie obywateli o dostępnych usługach mediacji i promowanie szkoleń i edukacji dla mediatorów.
Rada Europy również odgrywa kluczową rolę w promowaniu mediacji na poziomie europejskim. Rekomendacja Nr R (99) 19 Komitetu Ministrów Rady Europy do państw członkowskich w sprawie mediacji w sprawach karnych, przyjęta 15 września 1999 r., stanowi pierwszy międzynarodowy instrument prawny dotyczący mediacji w sprawach karnych.
Rada Europy opracowała również szereg innych rekomendacji dotyczących mediacji w różnych kontekstach, takich jak mediacja rodzinna, mediacja w edukacji czy mediacja w sprawach dotyczących dzieci.
Ogólnie rzecz biorąc, zarówno Unia Europejska, jak i Rada Europy postrzegają mediację jako ważne narzędzie do promowania sprawiedliwości, ochrony praw obywateli i pokojowego rozwiązywania sporów na całym kontynencie europejskim. Mediacja jest teraz integralną częścią europejskiego krajobrazu prawnego, z coraz większym uznaniem dla jej roli w tworzeniu sprawiedliwszego i bardziej efektywnego systemu sprawiedliwości.