Obrońca w postępowaniu karnym działa w interesie oskarżonego (podejrzanego). Może nim być adwokat, a wyjątkowo aplikant adwokacki. Oskarżony może wybrać obrońcę samodzielnie, może też otrzymać go z urzędu. Pełnomocnictwo do obrony może być udzielone na piśmie lub poprzez oświadczenie do protokołu organu prowadzącego postępowanie karne. W sytuacji, gdy oskarżony jest pozbawiony wolności, specjalną formą pełnomocnictwa jest ustanowienie obrońcy przez inną osobę. Pełnomocnictwo to ważne jest do czasu, gdy obrońca spotka się z oskarżonym, zgodnie z art. 83 § 1 Kodeksu postępowania karnego. Ustanowienie obrońcy lub wyznaczenie go z urzędu upoważnia go do działania w całym postępowaniu, nie wyłączając po uprawomocnieniu się orzeczenia, chyba że zawiera ono ograniczenia. W przypadku wyznaczenia obrońcy z urzędu, nakłada to na niego obowiązek podjęcia działań procesowych aż do prawomocnego zakończenia postępowania.
Obrońca może bronić kilku oskarżonych, jeżeli ich interesy nie kolidują ze sobą, zgodnie z art. 85 § 1 Kodeksu postępowania karnego. Sprzeczność interesów występuje, gdy podejrzani wzajemnie zarzucają sobie winę. Obrońca może podejmować działania procesowe tylko w korzyści oskarżonego. Udział obrońcy w postępowaniu nie wyklucza osobistego działania oskarżonego, zgodnie z art. 86 § 1 i 2 Kodeksu postępowania karnego. Zaniedbanie obowiązków przez obrońcę nie może przynieść szkody oskarżonemu. Oskarżony może mieć jednocześnie nie więcej niż trzech obrońców, art. 77 Kodeksu postępowania karnego.
Wyznaczenie obrońcy z urzędu jest konieczne w następujących sytuacjach:
- Obrona jest obowiązkowa, a oskarżony nie posiada wybranego obrońcy – zgodnie z art. 81 Kodeksu postępowania karnego.
- Oskarżony wnioskuje o wyznaczenie mu obrońcy, jeżeli w odpowiedni sposób wykazuje, że nie jest w stanie ponieść kosztów obrony bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania siebie i swojej rodziny – zgodnie z art. 78 § 1 Kodeksu postępowania karnego.
Obrona obowiązkowa jest wymagana w następujących przypadkach:
- Oskarżony jest nieletni.
- Oskarżony jest głuchy, niemy lub niewidomy.
- Istnieją uzasadnione wątpliwości co do jego poczytalności.
- Sąd uzna to za konieczne ze względu na okoliczności utrudniające obronę przed sądem okręgowym jako sądem pierwszej instancji, jeżeli oskarżono go o zbrodnię lub pozbawiono wolności.
Momenty, w których należy wykonać badania medyczne podejrzanego
Badania medyczne podejrzanego są przeprowadzane w celach dowodowych, a także w celu ustalenia, czy osoba ta może być odpowiedzialna za przestępstwo, czy może skutecznie uczestniczyć w postępowaniu karnym oraz czy wobec niej można stosować środki zapobiegawcze, takie jak tymczasowe aresztowanie.
- Badanie stanu zdrowia – wyniki badań fizycznych i psychicznych stanu zdrowia podejrzanego są cennym źródłem informacji o osobie, która dopuściła się przestępstwa. Celem badań jest ustalenie ewentualnych zaburzeń w najważniejszych funkcjach organizmu. Z punktu widzenia postępowania karnego bardzo ważne jest badanie psychiatryczne, co wynika zarówno z przepisów Kodeksu karnego (art. 31 § 1 i 2), jak i Kodeksu postępowania karnego (np. art. 324).
- Oględziny ciała – celem jest identyfikacja podejrzanego oraz wykrycie na jego ciele śladów zdarzenia, przy udziale biegłego lekarza z zakresu medycyny sądowej (art. 74 Kodeksu postępowania karnego).
- Badanie zawartości alkoholu we krwi – zgodnie z art. 31 § 3 Kodeksu karnego (np. art. 178a Kodeksu karnego), badanie lekarskie jest wymagane podczas zatrzymania podejrzanego.