prawo karne – Strona 3 – Serwis o pisaniu prac magisterskich z prawa

Wypadek mniejszej wagi w przestępstwach przeciwko mieniu

5/5 - (4 votes)

Artykuł 283 Kodeksu Karnego mówi, że „W wypadku mniejszej wagi, sprawca czynu określonego w art. 289 § 1, art. 280 § 1 lub w art. 281 lub 282, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.”[1]

Artykuł 283 Kodeksu Karnego ustanawia w sposób zbiorowy typy uprzywilejowane przestępstw kradzieży z włamaniem (artykuł 289 § 1), rozboju (artykuł 280 § 1), kradzieży rozbójniczej (artykuł 281) oraz wymuszenia rozbójniczego (artykuł 282), dopuszczając jednocześnie możliwość uznania ich wypadki mniejszej wagi. W porównaniu z ich typami podstawowymi, zagrożone są znacznie niższymi ustawowymi zagrożeniami karą (od trzech miesięcy do pięciu lat).

Kodeks karny z 1997 roku, podobnie jak jego poprzednik z 1969 roku nie zawiera definicji „wypadku mniejszej wagi”. Istota wypadku mniejszej wagi, sprowadza się do szczególnej charakterystyki zachowania, realizującego wszystkie znamiona przestępstwa określonego w typie podstawowym, która sprawia, że taki czyn sprawcy stanowi przestępstwo zasługujące na łagodniejsze potraktowanie (otrzyma się łagodniejszą karę).[2]

Istotną okolicznością wpływającą na wymiar kary jest niewielki stopień społecznej szkodliwości czynu zabronionego popełnionego przez sprawcę, jak również inne przesłanki, jak motyw kierujący sprawcą, czy wartość przedmiotu zaboru.

Rozbój jest najpoważniejszym przestępstwem przeciwko mieniu, co znajduje odzwierciedlenie w ustawowej groźbie kary pozbawienia wolności za to przestępstwo. Artykuł 283 Kodeksu Karnego wyraźnie stwierdza, iż pojęcie „drobnej sprawy” przestępstwa rabunkowego jest dopuszczalne tylko w odniesieniu do aktu podstawowego. Z drugiej strony niedopuszczalne jest traktowanie ataku o cechach sklasyfikowanego typu jako „zdarzenie o mniejszym znaczeniu”.

W rozumieniu art. 283 wypadek mniejszej wagi rozboju ma miejsce wówczas, gdy czyn sprawcy wyczerpuje znamiona rozboju określonego w artykule 280 § 1, zaś ocena okoliczności podmiotowych i przedmiotowych prowadzi do wniosku, iż czyn ten nie przybiera postaci zwykłego rozboju, lecz jest przestępstwem o mniejszym stopniu szkodliwości i jest łagodniejszym splotem okoliczności, w jakich doszło do tego przestępstwa, i znacznie odbiega od kryteriów rozboju podstawowego.

[1] Ustawa z dnia 6.06.1997 roku, Dziennik Ustaw z dnia 2.08.1997 roku, Nr 88, poz. 553 z późniejszymi zmianami.

[2] M. Dąbrowska-Kardas, P. Kardas: Przestępstwa przeciwko mieniu, s. 116.

Wytyczne Prokuratora Generalnego z dnia 20 lutego 2009 r. w sprawie działań na rzecz pokrzywdzonego

5/5 - (13 votes)

Wytyczne Prokuratora Generalnego z dnia 20 lutego 2009 r. w sprawie działań na rzecz pokrzywdzonego.[1]

Podstawową zasadą, którą powinni kierować się prokuratorzy jest konstytucyjna zasada ochrony godności człowieka (art. 30 Konstytucji RP).

Na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. o prokuraturze (Dz. U. z 2008 r. Nr 7, poz. 39 tekst jedn.), mając na względzie zalecenia zawarte w Decyzji ramowej Rady 2001/220/WSiSW z dnia 15 marca 2001 r. w sprawie pozycji ofiar w postępowaniu karnym ( Dz. Urz. WE L 82 z 22. 03. 2001 r.) – polecam podejmowanie działań, które mają służyć realizacji art. 2 § 1 pkt 3 k.p.k., aby w postępowaniu „uwzględnione zostały prawnie chronione interesy pokrzywdzonego”. W tym celu stałą praktyką organów ścigania powinny być działania zapewniające pokrzywdzonym korzystanie z przysługujących im uprawnień procesowych oraz istniejących form wspierania finansowego, psychologicznego, terapeutycznego, socjalnego oraz każdego innego niezbędnego dla zapewnienia im ochrony i poczucia bezpieczeństwa osobistego.

W szczególności:

przy przyjmowaniu zawiadomienia o przestępstwie oraz pierwszym przesłuchaniu pokrzywdzonego – niezależnie od pisemnego pouczenia o uprawnieniach – należy udzielać mu dodatkowych ustnych informacji, aby treść pouczenia była zrozumiała; a także uzupełniona o takie informacje, których pisemne pouczenie nie zawiera; stosowna adnotacja powinna się znaleźć, w miarę potrzeby, w aktach każdej sprawy;
pokrzywdzony powinien mieć świadomość tego, że jest stroną postępowania przygotowawczego, w związku z czym może składać wnioski dowodowe, uczestniczyć w czynnościach procesowych; prokurator powinien poinformować pokrzywdzonego o tym, że jeśli chce aktywnie uczestniczyć także w postępowaniu sądowym powinien złożyć wniosek o woli działania w charakterze oskarżyciela posiłkowego (powinien być dołączony do akt); prokurator powinien też wyjaśnić, na czym ta instytucja polega i jakie korzyści przynosi pokrzywdzonemu;
pokrzywdzony powinien być przesłuchiwany tylko raz, a jedynie wówczas, gdy wyjdą na jaw istotne okoliczności, których wyjaśnienie wymaga ponownego przesłuchania – więcej razy; ograniczanie liczby przesłuchań pokrzywdzonych powinno w szczególności dotyczyć tych spośród nich, którzy zostali szczególnie drastycznie skrzywdzeni przestępstwem, zwłaszcza popełnionym z użyciem przemocy;
prokurator powinien pouczyć pokrzywdzonego o możliwości ustanowienia pełnomocnika, zwłaszcza gdy ze względu na jego sytuację materialną nie jest on w stanie ustanowić pełnomocnika z wyboru (zawsze powinien pomóc w złożeniu i udokumentowaniu wniosku);
pokrzywdzonego należy informować o istnieniu organizacji pozarządowych, od których może uzyskać wszechstronne wsparcie, zwłaszcza szybką pomoc finansową z Fundacji Pomocy Ofiarom Przestępstw (wniosek na stronach internetowych Fundacji); prokuratorzy powinni dysponować listą instytucji działających na rzecz ofiar przestępstw na terenie jej właściwości oraz powinni ułatwiać pokrzywdzonemu nawiązanie kontaktu z takimi placówkami;
w sprawach o przemoc w rodzinie do akt sprawy zawsze muszą być dołączone wszystkie Niebieskie Karty;
prokurator powinien zawsze informować sąd rodzinny o dostrzeżonych przejawach nieprawidłowego funkcjonowania rodziny, a w szczególności o przejawach demoralizacji dziecka;
należy ustalać wysokość szkody poniesionej przez pokrzywdzonego (art. 297 § 1 pkt 4 k.p.k) oraz zamieszczać w akcie oskarżenia dane na ten temat (art. 332 § 1 pkt 2 k.p.k.); pominięcie takich danych może być podstawą zwrotu akt sprawy w celu uzupełnienia postępowania przygotowawczego zarówno z powodu braków formalnych jak i w celu uzupełnienia postępowania przygotowawczego (art. 337 § 1 k.p.k. i art. 345 k.p.k.);
prokurator powinien poinformować pokrzywdzonego o możliwości wniesienia powództwa cywilnego (art. 62 k.p.k.) albo o możliwości złożenia wniosku o orzeczenie środka karnego w postaci obowiązku naprawienia szkody (art. 46 § 1 k.k.); jeśli pokrzywdzony nie chce skorzystać z tych uprawnień, np. z obawy przed zemstą ze strony sprawcy lub jego rodziny, prokurator powinien rozważyć podjęcie takich działań na jego rzecz;
należy pamiętać, że niektórzy pokrzywdzeni, jeśli doznali skutków opisanych w art. 156 § 1 lub 157 § 1 k.k., mogą ubiegać się o uzyskanie wsparcia finansowego od państwa na zasadach określonych w ustawie z dnia 7 lipca 2005 r. o państwowej kompensacie przysługującej ofiarom niektórych przestępstw umyślnych (Dz. U. Nr 169, poz. 1415 wraz z wzorem wniosku Dz. U. z 2005 r. Nr 177, poz. 1476); pokrzywdzeni ci powinni zostać poinformowani o tej możliwości, jak również otrzymać druk wniosku oraz uzyskać pomoc w jego wypełnieniu;
w niektórych przypadkach możliwe jest skierowanie sprawy przez prokuratora (art. 23 a k.p.k.) do postępowania mediacyjnego (wykazy instytucji i osób uprawnionych do prowadzenia mediacji znajdują się w sądach okręgowych); pozwala ono na neutralne i ugodowe rozwiązanie sytuacji związanej z przestępstwem i może prowadzić do satysfakcjonującego dla pokrzywdzonego i sprawcy załatwienia sprawy; do mediacji nie mogą być jednak kierowane sprawy, w których istnieje obawa, że strona wyrazi zgodę na mediację jedynie ze strachu przed sprawcą, jak zwłaszcza ofiary przemocy w rodzinie i ofiary przestępstw z wykorzystaniem stosunku zależności;
nie wolno lekceważyć informacji o zagrożeniu pokrzywdzonego i jego najbliższych ze strony sprawcy lub jego otoczenia, a jeśli występuje prawdopodobieństwo realizacji gróźb, należy zapewnić pokrzywdzonemu odpowiednie środki ochrony; w przypadku stosowania wobec sprawcy dozoru policji możliwe jest połączenie dozoru z zakazem zbliżania się do pokrzywdzonego i miejsca jego pobytu, kontaktowania się z pokrzywdzonym, a w razie potrzeby z nakazem opuszczenia pomieszczeń zajmowanych wspólnie z pokrzywdzonym, nawet jeśli są one własnością sprawcy; podstawą jest art. 275 § 2 k.p.k. w zw. z art. 2 § 1 pkt 3 k.p.k.; w swoim żądaniu co do kary prokurator powinien także wnioskować orzeczenie tego rodzaju nakazów i zakazów;
w razie wystąpienia zagrożenia bezpieczeństwa pokrzywdzonego lub jego najbliższych należy rozważyć wdrożenie procedur chroniących dane osobowe (art. 191 § 3 i art. 184 § 1 k.p.k.);
należy czuwać nad tym, aby zarówno w trakcie postępowania przygotowawczego, jak i sądowego pokrzywdzony nie był narażany na konieczność udzielania odpowiedzi na pytania nie związane z istotą sprawy, a naruszające jego godność, np. dotyczące szczegółów życia intymnego;
do akt podręcznych powinny być dołączone notatki służbowe osoby prowadzącej postępowanie dotyczące działań podjętych na rzecz pokrzywdzonego.

Przestrzeganie powyższych reguł dotyczy także postępowań prowadzonych przez funkcjonariuszy Policji nadzorowanych przez prokuratora.

Realizacja powyższych wytycznych będzie przedmiotem działań o charakterze kontrolnym od 15 marca 2009 r.

Powyższe wytyczne zostały podpisane przez Ministra Sprawiedliwości Prokuratora Generalnego – Pana Andrzeja Czumę w dniu 20 lutego 2009 roku w Warszawie.

[1] PR I 800-4/09

Zjawisko handlu dziećmi i dziecięcej prostytucji

5/5 - (3 votes)

Uregulowanie dotyczące handlu dziećmi, nielegalnej adopcji zawarte jest w art. 253 § 1 i 2 k.k. Przepis ten jest nowy został wprowadzony do k.k. dopiero w 1997 roku. W dawnym Kodeksie karnym przepis ten był umieszczony w przepisach wprowadzających30. Powstał on jako wykonanie międzynarodowych zobowiązań Polski wynikających z umów międzynarodowych odnoszących się do tzw. handlu żywym towarem. Polska ratyfikowała dwie takie ustawy w latach 1904 i 1910, a następnie umowę z 1921 roku „O zwalczaniu handlu kobietami albo dziećmi”31. W 1950 r. powstała Konwencja, która ujednoliciła wszystkie poprzednie: „O zwalczaniu handlu ludźmi i eksploatacji prostytucji”32.

We wszystkich tych aktach handel ludźmi rozumiano jako wywożenie za granicę osób dorosłych lub dzieci w celu uprawiania prostytucji. Ten proceder regulował w art. 211 też kodeks z 1932 r. Brzmiał on: „Kto wywozi z kraju inną osobę w celu przeznaczenia jej do uprawiania zawodowego nierządu, podlega karze więzienia do lat 10 i grzywny”. Artykuł 212 z kolei przewidywał karę od 3 do 15 lat, jeżeli czyn taki został popełniony względem osoby poniżej 21 roku życia.

Obecnie przepis dotyczący handlu ludźmi – bez ograniczenia wieku, a więc także i dziećmi, jak też nielegalnej adopcji brzmi: „Kto uprawia handel ludźmi nawet za ich zgodą podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3”. § 2: „Kto w celu osiągnięcia korzyści majątkowej zajmuje się organizowaniem adopcji wbrew przepisom ustawy podlega karze od 3 miesięcy do lat 5”. Odpowiedzialności podlega handel ludźmi, a więc i dziećmi – obecnie ten proceder jest coraz bardziej powszechny.

Handel ludźmi musi być procederem powtarzalnym dotyczącym co najmniej dwóch osób, muszą to być także transakcje kupna – sprzedaży za uzgodnioną ceną. Tak uznał Sąd Apelacyjny w Krakowie w postanowieniu z 11 stycznia 1995 r., stwierdził on, iż sprawca traktuje dziecko bezpodmiotowo jako towar. Jest to przestępstwo powszechne – sprawcą może być każdy. Zdaniem niektórych naukowców w związku z interpretacją art. 253 § 1 k.k. istnieje wiele wątpliwości, gdyż ma on zbyt ogólny charakter33.

Handel dziećmi uregulowany jest w krajach Europy Zachodniej wysoką sankcją karną. Jest to odpowiedź na liczne przypadki handlu dziećmi. W Niemczech handel dziećmi dla celów prostytucji podlega karze więzienia do lat 5 lub karze grzywny w wysokości proporcjonalnej do wagi popełnionego przestępstwa. Poza tym prowadzi się tam nieustanny monitoring zjawiska handlu dziećmi, a przepisy ustawy o adopcji stanowią, że na terenie Niemiec mogą zajmować się tym tylko upoważnione do tego agencje. Podobnie jest w Belgii, która również w 1996 r. zaproponowała podjęcie wspólnych działań w ramach Trzeciego Filaru Unii Europejskiej w sprawie handlu dziećmi34.

Przepis art. 253 § 2 k.k. penalizuje przestępstwo organizowania adopcji dzieci wbrew przepisom ustawy. Przez organizowanie adopcji rozumie ustawodawca działalność polegającą na wyszukiwaniu dzieci do adopcji i przyszłych rodziców wraz z doprowadzeniem do wyrażenia zgody przez rodziców biologicznych, uzyskaniem opinii instytucji i orzeczenia sądu35. Przepis art. 253 § 2 k.k. odsyła do ustawy regulującej tryb organizowania adopcji. Działanie wbrew przepisom ustawy może polegać na naruszeniu norm np. Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Przestępstwo ma charakter kierunkowy. Sprawca działa w konkretnym celu, a mianowicie w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. Powoduje to sytuację, w której sprawcy nie grozi odpowiedzialność karna za zorganizowanie adopcji nieodpowiadającej wymogom ustawy, jeśli tylko nie czynił tego w celu osiągnięcia korzyści, np. w zamian za jakąś przysługę z drugiej strony. Przestępstwo ma charakter umyślny. Dobrem chronionym jest dobro adoptowanych dzieci. Nielegalna adopcja jest szczególną odmianą handlu dziećmi „i nie przestaje być przestępstwem nawet wtedy, gdy dana adopcja spełnia jednocześnie warunek zgodności z dobrem przysposobionego dziecka.”36

Nielegalne organizowanie adopcji różni się od handlu ludźmi tym, że dalszy los dziecka w pierwszym przypadku jest z góry znany i określony. Jednak w obu sytuacjach dziecko traktowane jest jak towar. Przy handlu dziećmi przeznaczenie dziecka jest nieokreślone, a rzeczywistość wskazuje na to, że jest to najczęściej uprawianie prostytucji.

Rada Europy wydała Rekomendacje w sprawie seksualnego wykorzystywania dzieci do pornografii i prostytucji oraz handlu dziećmi i młodocianymi, w której zaleciła państwom kontrolowanie agencji artystycznych, matrymonialnych i adopcyjnych w celu zapobiegania wykorzystywaniu seksualnemu dzieci, jak też organizowanie środków ochrony i pomocy dla ofiar przemocy. Rekomendacja ta jest kontynuacją szeregu aktów prawnych dotyczących handlu dziećmi wydanych przez organy europejskie.

Są to między innymi:

wydana w 1987 r. Rekomendacja Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy w sprawie handlu i innych form eksploatacji dzieci,
Rezolucja nr 3 w sprawie seksualnego wykorzystywania, pornografii i prostytucji oraz handlu dziećmi i młodocianymi wydana na 16 Konferencji europejskich ministrów sprawiedliwości w Lizbonie w 1988 r.,
Rekomendacja w sprawie przemocy w rodzinie wydana w 1985 roku.

Przy omawianiu przestępstwa handlu dziećmi nie można też pominąć zjawiska dziecięcej prostytucji. Proceder stręczycielstwa, kuplerstwa czy sutenerstwa względem małoletniego rozpowszechnia się. Na podstawie statystyki sporządzonej przez Wydział Prasowy Komendy Głównej Policji liczba przestępstw stwierdzonych z art. 204 § 3 k.k. wciąż rośnie. W 2000 roku odnotowano 30 takich przestępstw, w 2001 już 43. Podejrzanych o przestępstwo z art. 204 § 3 k.k. w 2000 roku było 16 osób, rok później już 20.

Przepis art. 204 § 3 k.k. nie podaje granicy wieku osoby małoletniej, a więc przyjmuje się, iż małoletnim jest osoba, która nie ukończyła 18 lat i nie zawarła związku małżeńskiego przed ukończeniem tego wieku. Przestępstwo to ma charakter umyślny. Sprawca musi wiedzieć o wieku ofiary przestępstwa lub przynajmniej godzić się na fakt, że osoba ta jest małoletnia.

Proceder wykorzystywania dzieci dla prostytucji zakrojony jest na światową skalę. Dzieci zmusza się do uprawiania prostytucji przede wszystkim w domach publicznych. W biedniejszych krajach przyczyną seksualnego wykorzystywania dzieci jest ubóstwo, natomiast w krajach bogatych ekspansja konsumpcjonizmu i upadku podstawowych wartości moralnych. Raport ECPAT (End Child Prostitution, Child Pornography and Trafficking of Children for Sexual Purposes) – organizacji, która zajmuje się zapobieganiu seksualnemu wykorzystywaniu dzieci na świecie informuje, że corocznie w krajach Ameryki Łacińskiej i Azji aresztowanych jest około 240 osób trudniących się procederem zmuszania dzieci do prostytucji. Są to obywatele krajów europejskich takich jak: Niemiec, Wielkiej Brytanii, Austrii. Wśród tych osób nie brakuje też obywateli Stanów Zjednoczonych37.

Raport podaje również, że na ulicy żyje obecnie około 2 tysięcy małoletnich. W krajach tzw. „byłego bloku wschodniego” wzrasta liczba młodych dziewcząt, które skuszone propozycją łatwego życia wyjeżdżają na Zachód Europy, a tam zmuszane są do uprawiania prostytucji. W Estonii prostytuują się nawet dziesięcioletnie dziewczęta, na Litwie i Łotwie 10 tysięcy dzieci żyje na ulicach. Te dane mówią same za siebie. Nasuwa się pytanie: co robić, aby sytuacja dzieci wykorzystywanych seksualnie się zmieniła? Z pewnością potrzebny do tego celu jest konkretny system zapobiegania temu zjawisku, ale również pomoc dzieciom, które są ofiarami wykorzystywania oraz będących na skraju nędzy, odrzuconymi przez społeczeństwo, uzależnionymi.

30 Art. IX § 1 przepisów wprowadzających brzmiał: „Kto dostarcza, zwabia lub uprowadza w celu uprawiania nierządu inna osobę nawet za jej zgodą podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3. § 2: Tej samej karze podlega, kto handel kobietami, nawet za ich zgodą, albo dziećmi.”

31 Dz. U. z 1925 nr 125 poz. 893.

32 Dz. U. z 1952 nr 41 poz. 278. W myśl art. 1 i 2 tej Konwencji strony zobowiązały się: „ukarać każdego, kto dla zaspokojenia namiętności innej osoby: 1) dostarcza, zwabia lub uprowadza w celach prostytucji inną osobę, nawet za jej zgodą, 2) eksploatuje prostytucję innej osoby, nawet za jej zgodą.” Cytat za: J. Wojciechowski: Kodeks karny. Komentarz. Orzecznictwo, wyd. 1 s. 447.

33 Tak twierdzi między innymi O. Górniok [w:] Kodeks karny. Komentarz t. III, Gdańsk 1999, str. 206.

34 Dzieci w prostytucji i pornografii, jw. s. 25, 32 i 37.

35 L. Gardocki: Prawo karne, wyd.3, Warszawa 1998, s. 284.

36 V. Konarska – Wrzosek: Ochrona dzieci…, jw. s. 140.

37 J. Kurzęba: Młodzież pogranicza – „Świnki”, czyli o prostytucji nieletnich, Warszawa 2002, s. 181 – 182.

Udział w zbiegowisku publicznym. Naruszanie wolności zgromadzeń art. 254 k.k.

5/5 - (4 votes)

Art. 254 § 1 . Kto bierze czynny udział w zbiegowisku wiedząc, że jego uczestnicy wspólnymi siłami dopuszczają się gwałtownego zamach na osobę lub mienie, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

Paragraf 2. Jeżeli następstwem gwałtownego zamachu jest śmierć człowieka lub ciężki uszczerbek na zdrowiu, uczestnik zbiegowiska określony w § 1, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

W porównaniu ze stanem poprzednim przepis zawęża odpowiedzialność wprowadzając znamię podmiotowe w postaci świadomości sprawcy, że uczestnicy wspólnymi siłami dopuszczają się zamachu, a działanie ogranicza wyłącznie do czynnego udziału w zbiegowisku. W typie kwalifikowanym przestępstwa przepis rezygnuje ze znamienia szkody w znacznych rozmiarach, ograniczając się do pojęcia „mienie”. Przepis nie uzależnia odpowiedzialności od publicznego charakteru zbiegowiska, choć jest bezsporne, że istota zbiegowiska zakłada dostępność dla nieograniczonej liczby uczestników. Element publiczności udziału ma więc w praktyce miejsce.

Zbiegowisku – tzn. nie zorganizowanym zbiorowisku ludzi; może to być tłum, czyli duża, trudna do policzenia grupa ludzi o przypadkowym składzie, dostępny dla bliżej nieograniczonej liczby osób, do którego może się przyłączyć.

Bierze czynny udział – chodzi tutaj nie o przypadkową obecność, lecz o czynne uczestniczenie w zbiegowisku, wyrażające się m.in. w agresywnym działaniu własnym lub w podżeganiu innych do agresji – np. przez wznoszenie okrzyków, czynienie gestów, przemieszczanie się, nawoływanie innych do przyłączenia się czy udzielenie im pomocy.

Karalny jest udział w zbiegowisku, którego uczestnicy dopuszczają się wspólnymi siłami gwałtownego zamachu na osobę lub mienie. Nie jest konieczne, by każdy jego uczestnik brał bezpośredni udział w zamachu; wystarczy, że czyni to wspólnymi siłami część uczestników zbiegowiska, w którym dana osoba bierze udział.

Podmiotem przestępstwa nie może być przypadkowy przechodzień, nie solidaryzujący się z działaniami zbiegowiska, ani też ten, kto wbrew swej woli został wchłonięty w wir zbiorowiska ludzi – i mimo starań nie może się z niego wydostać. Przyłączenie się musi być umyślne i aktywne.

Udział w zbiegowisku ma charakter umyślny, z tym że przestępstwo kwalifikowane może być popełnione z winy mieszanej, tj. gdy sprawca skutek przewidywał lub mógł przewidzieć.

Uczestnik zbiegowiska, który sam bezpośrednio spowodował śmierć lub ciężki uszczerbek na zdrowiu – ponosi odpowiedzialność za skutek własnego czynu.

Uznanie za przestępstwo czynnego udziału w zbiegowisku publicznym, którego uczestnicy wspólnymi siłami dopuszczają się gwałtownego zamachu na osobę lub mienie (art. 254 k.k.) jest pewnym reliktem odpowiedzialności zbiorowej. Przez zbiegowisko publiczne rozumie się spontaniczne zebranie się w miejscu publicznym większej liczby osób. Udział w tym zbiegowisku bierze ten, kto aktywnie włącza się do działań podejmowanych przez tłum, takich jak np. okrzyki, rzucanie kamieniami. Nie jest uczestnikiem zbiegowiska przypadkowy przechodzień, który nie może się z niego wydostać, albo osoba, która tylko z ciekawości obserwuje zajście.

Omawiany przepis ma charakter wybitnie „policyjny” w tym sensie, że ma ułatwiać karanie uczestników zbiegowiska na uproszczonych zasadach wobec braku, na ogół, możliwości dokładnego ustalenia roli, jaką odegrały w zajściu poszczególne osoby.

Gwałtowny zamach na osobę lub mienie i ewentualnie jego rezultat muszą być skutkiem działania zbiegowiska jako całości, a nie np. skutkiem pojedynczego wybryku jednego z uczestników nie pozostającego w związku ze zbiorowym zachowaniem się uczestników zbiegowiska.

Przestępstwo udziału w zbiegowisku ma charakter umyślny, tzn. sprawca chce wziąć udział w zbiegowisku wiedząc, czego dopuszcza się ono jako całość lub godzi się na to, że wspólnymi siłami dopuszcza się ono gwałtownego zamachu. Typ kwalifikowany (art. 254 § 2 k.k.) może być popełniony z winy mieszanej, tzn. następstwo gwałtownego zamachu na osobę lub mienie ze strony zbiegowiska, w postaci śmierci człowieka, ciężkiego uszkodzenia ciała lub ciężkiego rozstroju zdrowia albo szkody w mieniu w znacznych rozmiarach – może być objęte tylko winą nieumyślną osoby, która umyślnie bierze udział w zbiegowisku.

Przestępstwo czynnego udziału w zbiegowisku publicznym można traktować jako jaskrawe nadużywanie wolności zgromadzeń. Natomiast w art. 260 k.k. przewiduje się typ przestępstwa, którego istotą jest uniemożliwienie obywatelom korzystania z tej wolności. Przepis ten mianowicie przewiduje karę za udaremnianie przemocą lub groźbą bezprawną prowadzenie zgodnie z prawem zebrania, zgromadzenia lub pochodu albo ich rozpraszanie.