prawo karne

porady dotyczące pisania prac z prawa karnego

Rola obrońcy w postępowaniu przygotowawczym

5/5 - (4 votes)

Obrońca w postępowaniu karnym działa w interesie oskarżonego (podejrzanego). Może nim być adwokat, a wyjątkowo aplikant adwokacki. Oskarżony może wybrać obrońcę samodzielnie, może też otrzymać go z urzędu. Pełnomocnictwo do obrony może być udzielone na piśmie lub poprzez oświadczenie do protokołu organu prowadzącego postępowanie karne. W sytuacji, gdy oskarżony jest pozbawiony wolności, specjalną formą pełnomocnictwa jest ustanowienie obrońcy przez inną osobę. Pełnomocnictwo to ważne jest do czasu, gdy obrońca spotka się z oskarżonym, zgodnie z art. 83 § 1 Kodeksu postępowania karnego. Ustanowienie obrońcy lub wyznaczenie go z urzędu upoważnia go do działania w całym postępowaniu, nie wyłączając po uprawomocnieniu się orzeczenia, chyba że zawiera ono ograniczenia. W przypadku wyznaczenia obrońcy z urzędu, nakłada to na niego obowiązek podjęcia działań procesowych aż do prawomocnego zakończenia postępowania.

Obrońca może bronić kilku oskarżonych, jeżeli ich interesy nie kolidują ze sobą, zgodnie z art. 85 § 1 Kodeksu postępowania karnego. Sprzeczność interesów występuje, gdy podejrzani wzajemnie zarzucają sobie winę. Obrońca może podejmować działania procesowe tylko w korzyści oskarżonego. Udział obrońcy w postępowaniu nie wyklucza osobistego działania oskarżonego, zgodnie z art. 86 § 1 i 2 Kodeksu postępowania karnego. Zaniedbanie obowiązków przez obrońcę nie może przynieść szkody oskarżonemu. Oskarżony może mieć jednocześnie nie więcej niż trzech obrońców, art. 77 Kodeksu postępowania karnego.

Wyznaczenie obrońcy z urzędu jest konieczne w następujących sytuacjach:

  • Obrona jest obowiązkowa, a oskarżony nie posiada wybranego obrońcy – zgodnie z art. 81 Kodeksu postępowania karnego.
  • Oskarżony wnioskuje o wyznaczenie mu obrońcy, jeżeli w odpowiedni sposób wykazuje, że nie jest w stanie ponieść kosztów obrony bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania siebie i swojej rodziny – zgodnie z art. 78 § 1 Kodeksu postępowania karnego.

Obrona obowiązkowa jest wymagana w następujących przypadkach:

  • Oskarżony jest nieletni.
  • Oskarżony jest głuchy, niemy lub niewidomy.
  • Istnieją uzasadnione wątpliwości co do jego poczytalności.
  • Sąd uzna to za konieczne ze względu na okoliczności utrudniające obronę przed sądem okręgowym jako sądem pierwszej instancji, jeżeli oskarżono go o zbrodnię lub pozbawiono wolności.

Momenty, w których należy wykonać badania medyczne podejrzanego

Badania medyczne podejrzanego są przeprowadzane w celach dowodowych, a także w celu ustalenia, czy osoba ta może być odpowiedzialna za przestępstwo, czy może skutecznie uczestniczyć w postępowaniu karnym oraz czy wobec niej można stosować środki zapobiegawcze, takie jak tymczasowe aresztowanie.

  1. Badanie stanu zdrowia – wyniki badań fizycznych i psychicznych stanu zdrowia podejrzanego są cennym źródłem informacji o osobie, która dopuściła się przestępstwa. Celem badań jest ustalenie ewentualnych zaburzeń w najważniejszych funkcjach organizmu. Z punktu widzenia postępowania karnego bardzo ważne jest badanie psychiatryczne, co wynika zarówno z przepisów Kodeksu karnego (art. 31 § 1 i 2), jak i Kodeksu postępowania karnego (np. art. 324).
  2. Oględziny ciała – celem jest identyfikacja podejrzanego oraz wykrycie na jego ciele śladów zdarzenia, przy udziale biegłego lekarza z zakresu medycyny sądowej (art. 74 Kodeksu postępowania karnego).
  3. Badanie zawartości alkoholu we krwi – zgodnie z art. 31 § 3 Kodeksu karnego (np. art. 178a Kodeksu karnego), badanie lekarskie jest wymagane podczas zatrzymania podejrzanego.

Świadek incognito (anonimowy)

5/5 - (6 votes)

dzisiaj podrozdział pracy magisterskiej z zeszłego miesiąca

Rozwój przestępczości, szczególnie specjalizacja i profesjonalizacja przestępców, zorganizowane formy działania i ich międzynarodowe powiązania powodują, że do walki z nią muszą zostać dopuszczone nowe mechanizmy działania, w tym także rozwiązania prawne.2

Szczególnie w przypadku przestępczości zorganizowanej pojawia się niepokojące zjawisko polegające na poczuciu zagrożenia ze strony świata przestępczego, występujące wśród osób będących świadkami zdarzeń przestępnych, w tym także samych pokrzywdzonych. Obawiają się oni nie tylko występowania w charakterze świadków, ale często rezygnują w ogólne ze składania zeznań o przestępstwie. W ten sposób wymiar sprawiedliwości pozbawiony zostaje niezbędnych zeznań.

Instytucja świadka incognito funkcjonuje w polskim systemie prawnym od jesieni 1995 roku.3

Potrzeba szybkiego uregulowania tej instytucji spowodowała, że przepisy dotyczące świadka incognito zostały wyłączone z projektu kodeksu i wcześniej od niego weszły w życie.

Obecny Kodeks postępowania karnego zawiera instytucję świadka incognito w art. 184. Stanowi on, że postanowienie o zachowaniu tajemnicy danych osobowych świadka może być wydane jedynie wtedy, gdy zachodzi uzasadniona obawa niebezpieczeństwa dla życia, zdrowia, wolności albo mienia w znacznych rozmiarach samego świadka lub osoby dla niego najbliższej.

Postanowienie to wydaje sąd, a w postępowaniu przygotowawczym – prokurator (art. 184 § 1). Policja nie ma takich uprawnień, może jednak wystąpić do prokuratora o utajnienie świadka. Także sam świadek może wystąpić z takim wnioskiem i jest to sytuacja najczęstsza.

W razie wydania postanowienia o utajnieniu świadka, jego dane osobowe pozostają wyłącznie do wiadomości prokuratora i sądu, a gdy zachodzi taka konieczność – również do wiadomości funkcjonariusza policji prowadzącego postępowanie (art. 184 § 2 zd.1). Dane te stanowią tajemnicę państwową. Protokoły zeznań świadka wolno udostępnić oskarżonemu i obrońcy tylko w sposób uniemożliwiających ujawnień tożsamości świadka(art. 184 § 2 zd.2). Należy więc w nich pominąć nie tylko dane osobowe świadka, ale także wszelkie okoliczności, które umożliwiłby odkrycie, kim jest osoba świadka. Sporządzone one muszą być przy tym z zachowaniem bezosobowej formy wypowiedzi świadka, aby ukryć także jego płeć.

Świadka incognito przesłuchuje prokurator, a także sąd albo sędzia wyznaczony ze składu sądu, w miejscu i w sposób zapewniający zachowanie w tajemnicy tożsamości świadka (art. 184 § 3).

Przesłuchanie świadka incognito z udziałem oskarżonego lub jego obrońcy może być przeprowadzone tylko w takich warunkach, które wyłączają możliwość ujawnienia tożsamości świadka (art. 184 § 4). Świadka anonimowego nie konfrontuje się z innymi źródłami osobowymi (art. 172 Kodeksu postępowania karnego zd. 2), okazanie należy zaś przeprowadzić tak, aby wyłączyć możliwość rozpoznania osoby przesłuchiwanej przez osobę rozpoznawaną.

Istnieje także instytucja świadka anonimowego sensu largo, tzw. małe utajnienie (art. 191 § 3 Kodeksu postępowania karnego). Według regulacji po instytucję tę można sięgnąć, jeżeli zachodzi uzasadniona obawa użycia przemocy lub groźby bezprawnej wobec świadka lub osoby najbliższej w związku z jego czynnościami. Zastrzeżeniu podlegają jedynie dane dotyczące miejsca zamieszkania świadka, które pozostają do wyłącznej wiadomości prokuratora i sądu. Pisma procesowe doręcza się wówczas do instytucji, w której świadek jest zatrudniony, lub na inny wskazany przez niego adres.

Przyjęta w polskim prawie instytucja świadka incognito nie została ograniczona do pewnych tylko kategorii przestępstw, jako że realne zagrożenie świadka wystąpić niezależnie od wagi czynu. W praktyce jednak sięganie do możliwości utajenia, a więc zmierzanie na tej drodze do ochrony świadka, powinno mieć charakter wyjątkowy i występować w zasadzie tylko w sprawach o cięższe przestępstwa, zwłaszcza dotyczących przestępczości zorganizowanej.

Nie powinno się stosować art. 184 Kodeksu postępowania karnego, a zatem najdalszej ochrony świadka, jeżeli dowód jest mało istotny; ale z drugiej strony – świadek utajniony i jego zeznania nie mogą okazać się jedynym dowodem w sprawie, bez którego skazanie nie mogłoby nastąpić. Pamiętać trzeba, że instytucja ta ogranicza zasady jawności, bezpośredniości, a zwłaszcza prawa do obrony, dlatego umiar w posługiwaniu się nią jest wskazany.

Polska konstrukcja świadka incognito chroni tylko świadka oskarżenia. Pojawia się wątpliwość, czy na skutek takiego rozwiązania nie została zachwiana równość stron. Już sam fakt, że świadek jest utajniony tylko wobec oskarżonego i jego obrońcy, prokurator zaś zna jego tożsamość, powoduje, że równość stron jest w pewnym stopniu podważona.

Mimo faktu, że zastosowanie instytucji świadka incognito uszczupla prawa oskarżonego, należy odnieść się pozytywnie do obecnej regulacji. Ochrona świadka przed zorganizowanymi, brutalnymi i bezwzględnymi przestępcami jest konieczna, ponieważ występujące już w ogromnej skali poczucie zagrożenia u świadków nie może paraliżować wymiaru sprawiedliwości.4

2 P. Hofmański „Świadek anonimowy w procesie karnym”, Kraków 1998r., s. 28

3 Dz.U. nr 89, poz. 444

4 B. Hołyst „Kryminalistyka”, Warszawa 1996r., s. 1035-1036

Nowe polskie uregulowania prawne w walce z przestępczością

4.9/5 - (17 votes)

Instytucje świadka incognito, świadka koronnego, porozumień między prokuratorem i podejrzanym, tajnego agenta policji, oraz zakupu kontrolowanego są nowymi regulacjami w polskim systemie prawa karnego. Wszystkie one zrodziły się w systemie common law, a ich zadaniem musiała być skuteczniejsza walka z narastającą działalnością przestępczą, w tym zwłaszcza zorganizowaną. Wraz z rozwojem zorganizowanych grup przestępczych w Polsce także u nas pojawiła się potrzeba sięgnięcia po rozwiązania dotychczas obce naszemu prawu.[1]

Świadek anonimowy (incognito)

Kodeks postępowania karnego przewiduje instytucję świadka anonimowego, tzw. incognito, która występuje w dwóch postaciach jako: świadek anonimowy sensu largo, świadek incognito sensu stricto.

Podstawy prawne oraz zasady postępowania w sytuacji wystąpienia świadka anonimowego

Postać świadka anonimowego sensu largo przewiduje artykuł 191 § 3 Kodeksu postępowania karnego. Jeżeli zachodzi uzasadniona obawa użycia przemocy lub groźby bezprawnej wobec świadka lub osoby najbliższej w związku z jego czynnościami (np. składaniem zeznań, udziałem w okazaniu), może on zastrzec dane dotyczące miejsca zamieszkania do wyłącznej wiadomości prokuratora lub sądu. Pisma procesowe (np. wezwania) doręcza się wówczas do instytucji, w której świadek jest zatrudniony, lub na inny wskazany przez niego adres.

Należy zauważyć, że o zastrzeżeniu tych danych decyduje sam świadek. Organ procesowy nie musi dostosować się do oświadczenia złożonego przez świadka, jeżeli nie uprawdopodobni on istnienia uzasadnionej obawy. Obawa niebezpieczeństwa powinna istnieć obiektywnie, a nie tylko w ewentualnym subiektywnym przekonaniu świadka, który czuje się zagrożony. Niebezpieczeństwo nie może też być abstrakcyjne ani teoretyczne, lecz realne i konkretne, może grozić w czasie odległym, niekoniecznie bezpośrednio.

Ponadto istotne jest, że przepis artykuł 191 § 3 Kodeksu postępowania karnego. można zastosować już na etapie przyjęcia zawiadomienia o przestępstwie, o czym mowa w artykuł 304 § 1 Kodeksu postępowania karnego., zdanie drugie. Jeżeli organ procesowy sam dostrzega, że istnieją okoliczności uzasadniające zastrzeżenie danych dotyczących miejsca zamieszkania przez świadka, powinien go o tym pouczyć, zgodnie z zasadą informacji prawnej określoną w artykuł 16 § 2 Kodeksu postępowania karnego.

Instytucję świadka incognito sensu stricto przewiduje artykuł 184 Kodeksu postępowania karnego. Gdy zachodzi uzasadniona obawa niebezpieczeństwa dla życia, zdrowia, wolności albo mienia w znacznych rozmiarach świadka lub osoby dla niego najbliższej, sąd, a w postępowaniu przygotowawczym prokurator, może wydać postanowienie o zachowaniu w tajemnicy okoliczności umożliwiających ujawnienie tożsamości świadka, w tym danych osobowych, jeżeli nie mają one znaczenia dla rozstrzygnięcia w sprawie (artykuł 184 §1 Kodeksu postępowania karnego.). Uprawnień do wydania takiego postanowienia nie posiada Policja. Jednak może ona, jak również sam świadek, wystąpić z wnioskiem do prokuratora o utajnienie tych danych. Wydając takowe postanowienie, pomija się w nim dane i inne okoliczności, które umożliwiłyby ujawnienie tożsamości; pozostają one wyłącznie do wiadomości sądu i prokuratora, a gdy zachodzi konieczność – również funkcjonariusza Policji prowadzącego postępowanie.

Protokół przesłuchania świadka wolno udostępniać oskarżonemu lub obrońcy tylko w sposób uniemożliwiający ujawnienie okoliczności, o których mowa w artykuł 184 § 1 Kodeksu postępowania karnego. (artykuł 184 § 2 Kodeksu postępowania karnego.). Uniemożliwienie to polega na odpowiednim sporządzeniu odpisów protokołów przesłuchania takiego świadka, które nie zawierają jego danych personalnych ani innych okoliczności mogących przyczynić się do jego identyfikacji. Ponadto odpisy te powinny być sporządzone w formie bezosobowej w celu ukrycia płci osoby zeznającej.

Świadka incognito przesłuchuje prokurator, jak również sąd, który może zlecić wykonanie tej czynności sędziemu wyznaczonemu ze swojego składu w miejscu i w sposób uniemożliwiający ujawnienie okoliczności, o których mowa w artykuł 184 § 1 Kodeksu postępowania karnego. (artykuł 184 § 3 Kodeksu postępowania karnego.). Z przepisu wynika, że przesłuchania takiego nie może przeprowadzić Policja. Uprawniony do tej czynności organ procesowy powinien ją zrealizować w oddzielnym pomieszczeniu, a jeżeli przesłuchanie odbywa się na sali rozpraw, w sposób uniemożliwiający rozpoznanie tej osoby oraz jej głosu. Ponadto świadek incognito sensu stricto nie może być konfrontowany z innymi osobami, o czym stanowi artykuł 172 Kodeksu postępowania karnego., zdanie drugie.

ciąg dalszy tej wielce interesującej pracy magisterskiej będzie dostępny w kolejnych wpisach…

[1] B. Hołyst „Kryminalistyka”, Warszawa 1996 r., s.1033

Cel i zadania postępowania przygotowawczego

5/5 - (12 votes)

Postępowanie przygotowawcze jako jedno ze stadiów procesu karnego ma za zadanie realizować ogólne cele procesu karnego wynikające z teścia artykułu 2 § 1 Kodeksu postępowania karnego. Zadaniom tym podporządkowane są cele postępowania przygotowawczego określone w artykuł 297 § 1 i 2 Kodeksu postępowania karnego:

  1. ustalenie czy został popełniony czyn zabroniony i czy stanowi on przestępstwo,
  2. wykrycie i w razie potrzeby ujęcie sprawcy,
  3. zebranie danych dotyczących podejrzanego tj. ustalenie tożsamości, wieku stosunków rodzinnych i majątkowych, wykształcenia, zawodu, źródeł dochodu, jeżeli podejrzany był prawomocnie skazany do akt dołącza się odpis lub wyciąg wyroku z uzasadnieniem i dane dotyczące wykonania kary. W razie potrzeby zarządza się również przeprowadzenie wywiadu środowiskowego,
  4. wyjaśnienie okoliczności sprawy, w tym ustalenie osób pokrzywdzonych i rozmiarów szkody,
  5. zebranie, zabezpieczenie i w niezbędnym zakresie utrwalenie dowodów dla sądu.

Z powyższego wynika, że postępowanie przygotowawcze ma ustalić podstawy do wniesienia aktu oskarżenia a sądowi dać możliwość rozstrzygnięcia sprawy. Jeżeli w postępowaniu przygotowawczym nastąpią istotne braki, sąd zwraca sprawę prokuratorowi do uzupełnienia (artykuł 345 Kodeksu postępowania karnego).

Nadto należy dążyć do wyjaśnienia okoliczności, które sprzyjały popełnieniu czynu. Zadania prewencyjne postępowania mogą być realizowane w różny sposób:

  • w razie stwierdzenia w toku postępowania poważnego uchybienia w działaniu instytucji państwowej, samorządowej lub społecznej, zwłaszcza gdy sprzyja to popełnieniu przestępstwa, prokurator (na wniosek Policji) zawiadamia organ powołany do nadzoru nad daną instytucją a w razie potrzeby także organ kontroli – artykuł 19 Kodeksu postępowania karnego,
  • zawiadomienie przełożonych osób zatrudnionych w instytucjach państwowych, samorządowych i społecznych, uczniów, słuchaczy szkół oraz żołnierzy o ukończeniu postępowania toczącego się z urzędu – a o wszczęciu przeciwko funkcjonariuszom publicznym, jeżeli wymaga tego interes publiczny – artykuł 21 Kodeksu postępowania karnego,
  • wnioskowanie na podstawie artykuł u258 § 3 Kodeksu postępowania karnego o zastosowanie tymczasowego aresztowania, które uniemożliwi popełnienie nowego przestępstwa (możliwość zastosowania tymczasowego aresztowania gdy zachodzi uzasadniona obawa popełnienia przez podejrzanego, któremu zarzuca się zbrodnie lub umyślny występek, przestępstwo przeciwko życiu, zdrowiu lub bezpieczeństwu powszechnemu, zwłaszcza gdy popełnieniem takiego przestępstwa groził),
  • postępowanie przygotowawcze jest jednym ze środków rozpoznania środowisk przestępczych.