Przestępstwo niealimentacji z art. 209 k.k.

5/5 - (4 votes)

Spośród potrzeb, które zabezpieczają prawidłowy rozwój dziecka należy bez wątpienia wymienić potrzeby materialne, których gwarantem jest między innymi prawo karne. Obowiązek dostarczania dziecku środków utrzymania gwarantowany jest też przez Kodeks Rodzinny i Opiekuńczy (między innymi art. 128 i dalej) [77] i zobowiązani są do tego rodzice. W wypadku nie spełnienia obowiązku alimentacyjnego względem dziecka a stwierdzonego wyrokiem sądu możliwa jest jego przymusowa realizacja [78].

Przestępstwo to zawarte jest w przepisie art. 209 k.k., który brzmi: „§ 1 Kto uporczywi uchyla się od wykonywania ciążącego na nim z mocy ustawy lub z orzeczenia sądowego obowiązku opieki przez niełożenie na utrzymanie osoby najbliższej lub innej osoby i przez to naraża ją na niemożność zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.”

Przestępstwo niealimentacji polega na uporczywym uchylaniu się od wykonywania ciążącego na sprawcy obowiązku łożenia na utrzymanie osoby najbliższej. Według Sądu Najwyższego znamię uporczywości jest znamieniem podmiotowo – przedmiotowym oznaczającym, iż musi wystąpić wielokrotność zaniechań na przestrzeni pewnego czasu [79], ponadto wyraża ono psychiczne nastawienie sprawcy, który nie chce spełnić nałożonego na niego lub wynikającego z prawa obowiązku alimentacyjnego, pomimo iż ma taką możliwość. Tak więc według Sądu Najwyższego uporczywość uchylania się od obowiązku alimentacyjnego musi zawierać w sobie dwa elementy. A mianowicie: element nieustępliwości, („próbie postawienia na swoim”) – jest to element subiektywny, oraz element obiektywny w postaci czasowego zakresu takiego stanu – musi on trwać przez dłuższy czas. Znamię czasownikowe „uchyla się” ma charakter umyślny, może być popełnione jedynie z zamiarem bezpośrednim, na co wskazuje termin „uporczywie.” [80]

Przestępstwo niealimentacji jest przestępstwem materialnym. Jego skutkiem jest narażenie uprawnionego na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych osoby najbliższej lub innej osoby. Osobą najbliższą na mocy art. 115 § 11 jest małżonek, wstępny, zstępny, rodzeństwo, powinowaty w tej samej linii lub stopniu, ponadto osoba pozostająca w stosunku przysposobienia oraz jej małżonek a także osoba pozostająca we wspólnym pożyciu. Krąg osób podlegających uprawnieniu alimentacyjnemu jest szerszy niż zakres przepisu art. 115 § 11. Bowiem poza osobami uprawnionymi do alimentacji z mocy ustawy są także te, w stosunku do których prawo do alimentacji stwierdzono prawnym wyrokiem sądu.

Zaspokojenie podstawowych potrzeb oznacza nie tylko dostarczenie środków, które są konieczne do utrzymania, ale również do uzyskania wykształcenia niezbędnego w danym zakresie czy korzystania z dóbr kulturalnych szczególnie ważnych dla rozwoju psychicznego i emocjonalnego dziecka [81]. „Zaspokojenie takich potrzeb wyższego rzędu, zwłaszcza w odniesieniu do dziecka, jest w rozwiniętym społeczeństwie istotnym elementem procesu wychowawczego rozumianego jako kształtowanie osobowości, charakteru i postawy obywatelskiej, oraz przygotowaniu do samodzielnego życia.”82

W rodzinach, w których najczęściej ojciec obarczony jest obowiązkiem alimentacyjnym nastąpił już przynajmniej częściowy rozpad pożycia małżeńskiego. Są to rodziny, w których dzieci nie mogą liczyć na całkowitą pomoc i wsparcie, „ich warunki nie są prawidłowe, takie, jakie obserwuje się w pełnej, dobrze funkcjonującej rodzinie, gdzie istnieje więź rodzinna i serdeczna atmosfera.”[83] Warunki w tych rodzinach zawsze w jakimś stopniu wpływają niekorzystnie na dzieci. W większości tych wypadków dzieci wychowują się pod opieką matki, ale także niekiedy babci lub innych krewnych [84]. Nie może to pozostać bez wpływu na ich rozwój emocjonalny. Nie mają one prawidłowego wzorca rodziny, w związku z tym trudno jest im budować zdrowe emocjonalnie relacje w swojej rodzinie.

Co roku liczba skazań za niealimentację wynosi kilkanaście tysięcy i niestety stale rośnie.

Niealimentacja § 1
1998 7560
1999 28487
2000 29967
2001 28264

Dane w tabeli na podst. badań przeprowadzonych przez Komendę Główną Policji udostępnione w Internecie na stronie kgp.gov.pl

Z podanych wyżej danych wynika, że przestępstwo niealimentacji stanowi jedno z najczęściej popełnianych typów przestępstw.

77 Dz. U. z 1964 nr 52 poz. 532.

78 Regulują to przepisy Kodeksu postępowania cywilnego od art.1081 – 1088. Dz. U. nr 3 poz. 635.

79 Por. A. Tobis: Główne przestępstwa przeciwko rodzinie jw. s. 56 i 57.

80 Por. A. Ratajczak: Przestępstwa przeciwko rodzinie…, jw. s. 196 i 197.

81 Uchwała Pełnego Składu Sądu Najwyższego z 09.06.1976 r., VI KZP 13/75 tamże teza 10.

82 jw.

[83] H. Kołakowska – Przełomiec: Przestępstwa niealimentacji. Studium kryminologiczne, Wrocław 1989 s. 35.

[84] jw. s. 37.

Zjawisko handlu dziećmi i dziecięcej prostytucji

5/5 - (3 votes)

Uregulowanie dotyczące handlu dziećmi, nielegalnej adopcji zawarte jest w art. 253 § 1 i 2 k.k. Przepis ten jest nowy został wprowadzony do k.k. dopiero w 1997 roku. W dawnym Kodeksie karnym przepis ten był umieszczony w przepisach wprowadzających30. Powstał on jako wykonanie międzynarodowych zobowiązań Polski wynikających z umów międzynarodowych odnoszących się do tzw. handlu żywym towarem. Polska ratyfikowała dwie takie ustawy w latach 1904 i 1910, a następnie umowę z 1921 roku „O zwalczaniu handlu kobietami albo dziećmi”31. W 1950 r. powstała Konwencja, która ujednoliciła wszystkie poprzednie: „O zwalczaniu handlu ludźmi i eksploatacji prostytucji”32.

We wszystkich tych aktach handel ludźmi rozumiano jako wywożenie za granicę osób dorosłych lub dzieci w celu uprawiania prostytucji. Ten proceder regulował w art. 211 też kodeks z 1932 r. Brzmiał on: „Kto wywozi z kraju inną osobę w celu przeznaczenia jej do uprawiania zawodowego nierządu, podlega karze więzienia do lat 10 i grzywny”. Artykuł 212 z kolei przewidywał karę od 3 do 15 lat, jeżeli czyn taki został popełniony względem osoby poniżej 21 roku życia.

Obecnie przepis dotyczący handlu ludźmi – bez ograniczenia wieku, a więc także i dziećmi, jak też nielegalnej adopcji brzmi: „Kto uprawia handel ludźmi nawet za ich zgodą podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3”. § 2: „Kto w celu osiągnięcia korzyści majątkowej zajmuje się organizowaniem adopcji wbrew przepisom ustawy podlega karze od 3 miesięcy do lat 5”. Odpowiedzialności podlega handel ludźmi, a więc i dziećmi – obecnie ten proceder jest coraz bardziej powszechny.

Handel ludźmi musi być procederem powtarzalnym dotyczącym co najmniej dwóch osób, muszą to być także transakcje kupna – sprzedaży za uzgodnioną ceną. Tak uznał Sąd Apelacyjny w Krakowie w postanowieniu z 11 stycznia 1995 r., stwierdził on, iż sprawca traktuje dziecko bezpodmiotowo jako towar. Jest to przestępstwo powszechne – sprawcą może być każdy. Zdaniem niektórych naukowców w związku z interpretacją art. 253 § 1 k.k. istnieje wiele wątpliwości, gdyż ma on zbyt ogólny charakter33.

Handel dziećmi uregulowany jest w krajach Europy Zachodniej wysoką sankcją karną. Jest to odpowiedź na liczne przypadki handlu dziećmi. W Niemczech handel dziećmi dla celów prostytucji podlega karze więzienia do lat 5 lub karze grzywny w wysokości proporcjonalnej do wagi popełnionego przestępstwa. Poza tym prowadzi się tam nieustanny monitoring zjawiska handlu dziećmi, a przepisy ustawy o adopcji stanowią, że na terenie Niemiec mogą zajmować się tym tylko upoważnione do tego agencje. Podobnie jest w Belgii, która również w 1996 r. zaproponowała podjęcie wspólnych działań w ramach Trzeciego Filaru Unii Europejskiej w sprawie handlu dziećmi34.

Przepis art. 253 § 2 k.k. penalizuje przestępstwo organizowania adopcji dzieci wbrew przepisom ustawy. Przez organizowanie adopcji rozumie ustawodawca działalność polegającą na wyszukiwaniu dzieci do adopcji i przyszłych rodziców wraz z doprowadzeniem do wyrażenia zgody przez rodziców biologicznych, uzyskaniem opinii instytucji i orzeczenia sądu35. Przepis art. 253 § 2 k.k. odsyła do ustawy regulującej tryb organizowania adopcji. Działanie wbrew przepisom ustawy może polegać na naruszeniu norm np. Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Przestępstwo ma charakter kierunkowy. Sprawca działa w konkretnym celu, a mianowicie w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. Powoduje to sytuację, w której sprawcy nie grozi odpowiedzialność karna za zorganizowanie adopcji nieodpowiadającej wymogom ustawy, jeśli tylko nie czynił tego w celu osiągnięcia korzyści, np. w zamian za jakąś przysługę z drugiej strony. Przestępstwo ma charakter umyślny. Dobrem chronionym jest dobro adoptowanych dzieci. Nielegalna adopcja jest szczególną odmianą handlu dziećmi „i nie przestaje być przestępstwem nawet wtedy, gdy dana adopcja spełnia jednocześnie warunek zgodności z dobrem przysposobionego dziecka.”36

Nielegalne organizowanie adopcji różni się od handlu ludźmi tym, że dalszy los dziecka w pierwszym przypadku jest z góry znany i określony. Jednak w obu sytuacjach dziecko traktowane jest jak towar. Przy handlu dziećmi przeznaczenie dziecka jest nieokreślone, a rzeczywistość wskazuje na to, że jest to najczęściej uprawianie prostytucji.

Rada Europy wydała Rekomendacje w sprawie seksualnego wykorzystywania dzieci do pornografii i prostytucji oraz handlu dziećmi i młodocianymi, w której zaleciła państwom kontrolowanie agencji artystycznych, matrymonialnych i adopcyjnych w celu zapobiegania wykorzystywaniu seksualnemu dzieci, jak też organizowanie środków ochrony i pomocy dla ofiar przemocy. Rekomendacja ta jest kontynuacją szeregu aktów prawnych dotyczących handlu dziećmi wydanych przez organy europejskie.

Są to między innymi:

  • wydana w 1987 r. Rekomendacja Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy w sprawie handlu i innych form eksploatacji dzieci,
  • Rezolucja nr 3 w sprawie seksualnego wykorzystywania, pornografii i prostytucji oraz handlu dziećmi i młodocianymi wydana na 16 Konferencji europejskich ministrów sprawiedliwości w Lizbonie w 1988 r.,
  • Rekomendacja w sprawie przemocy w rodzinie wydana w 1985 roku.

Przy omawianiu przestępstwa handlu dziećmi nie można też pominąć zjawiska dziecięcej prostytucji. Proceder stręczycielstwa, kuplerstwa czy sutenerstwa względem małoletniego rozpowszechnia się. Na podstawie statystyki sporządzonej przez Wydział Prasowy Komendy Głównej Policji liczba przestępstw stwierdzonych z art. 204 § 3 k.k. wciąż rośnie. W 2000 roku odnotowano 30 takich przestępstw, w 2001 już 43. Podejrzanych o przestępstwo z art. 204 § 3 k.k. w 2000 roku było 16 osób, rok później już 20.

Przepis art. 204 § 3 k.k. nie podaje granicy wieku osoby małoletniej, a więc przyjmuje się, iż małoletnim jest osoba, która nie ukończyła 18 lat i nie zawarła związku małżeńskiego przed ukończeniem tego wieku. Przestępstwo to ma charakter umyślny. Sprawca musi wiedzieć o wieku ofiary przestępstwa lub przynajmniej godzić się na fakt, że osoba ta jest małoletnia.

Proceder wykorzystywania dzieci dla prostytucji zakrojony jest na światową skalę. Dzieci zmusza się do uprawiania prostytucji przede wszystkim w domach publicznych. W biedniejszych krajach przyczyną seksualnego wykorzystywania dzieci jest ubóstwo, natomiast w krajach bogatych ekspansja konsumpcjonizmu i upadku podstawowych wartości moralnych. Raport ECPAT (End Child Prostitution, Child Pornography and Trafficking of Children for Sexual Purposes) – organizacji, która zajmuje się zapobieganiu seksualnemu wykorzystywaniu dzieci na świecie informuje, że corocznie w krajach Ameryki Łacińskiej i Azji aresztowanych jest około 240 osób trudniących się procederem zmuszania dzieci do prostytucji. Są to obywatele krajów europejskich takich jak: Niemiec, Wielkiej Brytanii, Austrii. Wśród tych osób nie brakuje też obywateli Stanów Zjednoczonych37.

Raport podaje również, że na ulicy żyje obecnie około 2 tysięcy małoletnich. W krajach tzw. „byłego bloku wschodniego” wzrasta liczba młodych dziewcząt, które skuszone propozycją łatwego życia wyjeżdżają na Zachód Europy, a tam zmuszane są do uprawiania prostytucji. W Estonii prostytuują się nawet dziesięcioletnie dziewczęta, na Litwie i Łotwie 10 tysięcy dzieci żyje na ulicach. Te dane mówią same za siebie. Nasuwa się pytanie: co robić, aby sytuacja dzieci wykorzystywanych seksualnie się zmieniła? Z pewnością potrzebny do tego celu jest konkretny system zapobiegania temu zjawisku, ale również pomoc dzieciom, które są ofiarami wykorzystywania oraz będących na skraju nędzy, odrzuconymi przez społeczeństwo, uzależnionymi.

30 Art. IX § 1 przepisów wprowadzających brzmiał: „Kto dostarcza, zwabia lub uprowadza w celu uprawiania nierządu inna osobę nawet za jej zgodą podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3. § 2: Tej samej karze podlega, kto handel kobietami, nawet za ich zgodą, albo dziećmi.”

31 Dz. U. z 1925 nr 125 poz. 893.

32 Dz. U. z 1952 nr 41 poz. 278. W myśl art. 1 i 2 tej Konwencji strony zobowiązały się: „ukarać każdego, kto dla zaspokojenia namiętności innej osoby: 1) dostarcza, zwabia lub uprowadza w celach prostytucji inną osobę, nawet za jej zgodą, 2) eksploatuje prostytucję innej osoby, nawet za jej zgodą.” Cytat za: J. Wojciechowski: Kodeks karny. Komentarz. Orzecznictwo, wyd. 1 s. 447.

33 Tak twierdzi między innymi O. Górniok [w:] Kodeks karny. Komentarz t. III, Gdańsk 1999, str. 206.

34 Dzieci w prostytucji i pornografii, jw. s. 25, 32 i 37.

35 L. Gardocki: Prawo karne, wyd.3, Warszawa 1998, s. 284.

36 V. Konarska – Wrzosek: Ochrona dzieci…, jw. s. 140.

37 J. Kurzęba: Młodzież pogranicza – „Świnki”, czyli o prostytucji nieletnich, Warszawa 2002, s. 181 – 182.

Kontrola prawidłowości stosowania taryf dla ciepła

5/5 - (10 votes)

W zakresie badania prawidłowości stosowania taryf dla ciepła podjęto 367 kontroli (64% wszystkich kontroli URE), w tym 280 dokonano w ramach kontroli interwencyjnych. W wyniku przeprowadzonych kontroli, w działalności 37 przedsiębiorstw stwierdzono nieprawidłowości, polegające na stosowaniu cen i stawek opłat niezgodnie z zatwierdzoną taryfą, stosowaniu taryf z pominięciem przedstawienia ich do zatwierdzenia przez Prezesa URE, stosowaniu cen wyższych niż zatwierdzone oraz błędnym określeniu ceny w fakturach. W 5 przypadkach skierowano do przedsiębiorstwa energetycznego wystąpienie pokontrolne, wymierzono 31 kar pieniężnych.

W okresie objętym kontrolą energetyki cieplnej wystąpiły niekorzystne zjawiska, takie jak spadek produkcji własnej (ok. 11,6%) i sprzedaży ciepła (ok. 15%) oraz spadek zatrudnienia (o ponad 1000 miejsc pracy, tj. 21 %), towarzyszyły. Do najpoważniejszych nieprawidłowości stwierdzonych przez Najwyższą Izbę Kontroli należały nierzetelne działania przedsiębiorstw ciepłowniczych przy ustalaniu i zatwierdzaniu taryf, zawyżanie zaliczek od odbiorców ciepła oraz nieprawidłowości w spełnianiu najważniejszych warunków działalności koncesjonowanej. W sumie świadczy to o niedostatecznej aktywności kontrolnej ze strony URE. Kolejnym niekorzystnym zjawiskiem jest brak projektów założeń planu zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną i paliwo gazowe w prawie połowie kontrolowanych miast i gmin.

W opinii Najwyższej Izby Kontroli Urząd Regulacji Energetyki uregulował proces wydawania koncesji przedsiębiorstwom energetycznym prowadzącym działalność gospodarczą w zakresie wytwarzania, przesyłania, dystrybucji i obrotu ciepłem. Decyzjami Prezesa URE wprowadzono procedury przygotowania decyzji koncesyjnej określające m.in. metodologię i zakres analiz wymaganych od przedsiębiorstw energetycznych, w tym metody badania kondycji finansowej przedsiębiorstw i ich możliwości technicznych, zapewniających prawidłowe spełnienie warunków koncesji.

Prezes URE udzielił dyrektorom oddziałów URE oraz dyrektorowi Departamentu Koncesyjnego uprawnień do prowadzenia w jego imieniu postępowań administracyjnych w sprawie udzielenia koncesji lub promesy, odmowy udzielenia koncesji, zmiany, cofnięcia lub stwierdzenia wygaśnięcia koncesja na wytwarzanie, przesyłanie i dystrybucję oraz obrót ciepłem, z wyjątkiem wydawania decyzji administracyjnych.

Zakres kompetencji organów administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego

5/5 - (9 votes)

praca magisterska z administracji

W procesie kształtowania i realizacji polityki energetycznej państwa, w szczególności dotyczącej reglamentacji działalności gospodarczej koncesjonowania przedsiębiorstw ciepłowniczych, uczestniczą takie podmioty administracji publicznej jak:

  1. Prezes Rady Ministrów.
  2. Rada Ministrów.
  3. Minister właściwy do spraw gospodarki.
  4. Prezes URE.
  5. Samorząd województwa, w tym zarządy województw.
  6. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów.

Szczególne miejsce w tym procesie zajmuje Sąd Antymonopolowy (SAM), działający w strukturach sądownictwa powszechnego, będący organem odwoławczym m.in.[1] od decyzji Prezesa URE[2].

Rada Ministrów

Rada Ministrów na wniosek Ministra Gospodarki określa Założenia polityki energetycznej państwa, w tym polityki koncesjonowania działalności przedsiębiorstw energetycznych. Jest to wiodący dokument dla wszystkich organów państwa, które ustawowo są upoważnione do wydawania przepisów wykonawczych w dziedzinie zaopatrzenia kraju w paliwa i energię oraz koncesji i decyzji regulacyjnych.[3]

Tak np. Prezes Urzędu Regulacji Energetyki zobowiązany jest wykonywać swoje zadania i kompetencje zgodnie z „ustawą i założeniami polityki energetycznej państwa”[4], a w odniesieniu do koncesji, powinien „brać pod uwagę założenia polityki energetycznej”[5].

Uchwalone przez Radę Ministrów Założenia stanowią element „polityki Rady Ministrów”[6]. i wyznaczają wiążące kierunki działań dla organów administracji państwowej, szczególnie dla Ministra Gospodarki jako koordynatora tej polityki.. Muszą one być zgodne z założeniami polityki energetycznej, lecz nie mogą być sprzeczne z Prawem energetycznym i innymi ustawami regulującymi działalność podmiotów w sferze energetyki.

W lutym 2000 r. Rząd Rzeczpospolitej Polskiej zaakceptował Założenia Polityki Energetycznej Polski do roku 2020[7]., w których zawarte są nie tylko trzy strategie rozwoju sektora (przetrwania, odniesienia i postępu), ale również wizje rozwoju makroekonomicznego kraju. Treść Założeń opracowanych, zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju kraju, określa także politykę koncesjonowania działalności przedsiębiorstw energetycznych. Ponieważ Założenia nie uzyskały formy prawnej określonej w art.87 Konstytucji i wymogiem wynikającym z art.88 Konstytucji oraz art.10 ust.1 pkt.2 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych (Dz.U. Nr 62 poz.718) wzbudzać może to wątpliwości, czy założenia mają wiążący charakter prawny.[8]

Rada Ministrów zobowiązana jest przedstawiać Sejmowi (co dwa lata) ocenę realizacji tych Założeń, wraz z propozycjami ich korekty oraz krótkoterminowe prognozy. W brzmieniu art.13 ust.3 Prawa Energetycznego – Rada Ministrów nie ma obowiązku przedstawiania Sejmowi uchwalanych przez siebie Założeń polityki energetycznej państwa, a jedynie ocenę jej realizacji wraz z ewentualnymi propozycjami ich korekty. Taki stan powoduje, iż Sejm może oceniać i prowadzić debatę nad „własną oceną” założeń dokonaną przez Radę Ministrów, natomiast nie ma w zasadzie wpływu na ustalenia w projekcie założeń na etapie ich powstawania.

Rada Ministrów ma uprawnienia ustawowe do wydawania rozporządzeń w pewnym obszarze energetyki, w tym także w zakresie koncesjonowania[9] i tak, w drodze rozporządzenia, ustala wysokość i sposób pobierania przez Prezesa URE corocznych opłat wnoszonych przez przedsiębiorstwa energetyczne (w tym ciepłownicze), którym została udzielona koncesja.[10]

Prezes Rady Ministrów

Prezes Rady Ministrów zapewnia wykonywanie polityki Rady Ministrów i określa sposoby jej wykonywania[11]. Do kompetencji Premiera należy powoływanie i odwoływanie Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki.

Minister właściwy do spraw gospodarki

Ministrem właściwym dla gospodarki jest Minister Gospodarki, który jest naczelnym organem administracji rządowej właściwym w sprawach gospodarki, w tym energetyki[12]. Rola Ministra Gospodarki w sektorze energetyki polega na kreowaniu i realizacji polityki energetycznej, w tym koordynowaniu działań podejmowanych przez podmioty zobowiązane ustawowo do realizacji tej polityki.

Wśród zadań Ministra Gospodarki w zakresie polityki energetycznej, na pierwsze miejsce wysuwa się obowiązek przygotowywania, w porozumieniu z właściwymi ministrami, projektu Założeń polityki energetycznej kraju.

Od 1 stycznia 2002 r. do kompetencji Ministra Gospodarki należy również:

  • wnioskowanie do Prezesa Rady Ministrów o powołanie Prezesa URE, [13]
  • powoływanie lub odwoływanie, na wniosek Prezesa URE, Wiceprezesa URE[14].
  • nadawanie Statutu URE określającego jego organizację wewnętrzną[15],
  • nadzór nad działalnością Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki,[16]
  • wydawanie rozporządzeń w obszarze energetyki[17], w tym także związanych z koncesjonowaniem[18].

Rola Ministra Gospodarki w sektorze energetycznym nie jest jednak jednoznaczna, ponieważ z analizy zadań Ministra Gospodarki określonych w Ustawie o działach administracji rządowej oraz Prawie energetycznym wynika, iż ustawodawca dokonał wyraźnego rozdziału zadań w zakresie gospodarki energetycznej między dwa organy administracji rządowej tj. Ministra Gospodarki i Prezesa URE. Szczególnie wyraźnie występuje to w zadaniach tych organów, które wymienione są w Prawie energetycznym. I tak, do zadań Ministra Gospodarki należy polityka energetyczna, której zakres jest wymieniony w sposób wyczerpujący. W szczególności nie obejmuje on „regulowania działalności przedsiębiorstw energetycznych”, które należą do kompetencji Prezesa URE.

Natomiast należy podkreślić, że istnieje powiązanie między założeniami polityki energetycznej państwa, a działaniami regulacyjnymi Prezesa URE. W zakresie koncesjonowania Prezes URE zobowiązany jest ustawowo do przestrzegania polityki koncesjonowania określonej w Założeniach polityki energetycznej państwa, a Minister może wydawać wytyczne i polecenia dla Prezesa URE w tym zakresie.

Województwo

Zgodnie z art.23 ust. 3 i 4 Prawa energetycznego, zarząd województwa jest podmiotem opiniującym w sprawach dotyczących udzielenia, odmowy udzielenia, zmiany i cofania koncesji[19]. Nieprzedstawienie przez zarząd województwa opinii, o której mowa w ust. 3, w terminie 14 dni od przedłożenia sprawy do zaopiniowania jest równoznaczne z wydaniem pozytywnej opinii.

Ze względu na lokalny charakter, działania opiniodawcze zarządu województwa wspomagają prowadzone postępowania koncesyjne przed Urzędem Regulacji Energetyki. Informacje władz lokalnych i przedstawiane w opiniach uwagi wzbogacają wiedzę Prezesa URE o podmiotach koncesjonowanych i pomagają w ustalaniu niezbędnych warunków koncesyjnych, zapewniających właściwe prowadzenie działalności koncesjonowanej. Ponadto samorząd województwa[20] uczestniczy w planowaniu zaopatrzenia w energię i paliwa na obszarze województwa[21] jako organ opiniodawczy projektu założeń planu dla poszczególnych gmin w zakresie koordynacji współpracy z innymi gminami. Można przyjąć, że rolą samorządu województwa jest inspirowanie podejmowania przez gminy (w szczególności średnie i małe) wspólnych projektów energetycznych, a także ingerowanie tam, gdzie dochodzi do konfliktów pomiędzy partykularnymi interesami gmin. Należy jednak podkreślić, że samorząd województwa nie stanowi wobec gmin organu kontroli lub nadzoru i nie jest organem wyższego stopnia w postępowaniu administracyjnym.

Wojewoda w sprawach energetyki (w tym ciepła) posiada ustawowo ustalone zadania[22], które nie są wprost związane z procesem koncesjonowania energetyki.

Wojewoda występuje jako organ nadzoru wobec gmin[23] gdy bada i opiniuje zgodność Założeń bądź Planów zaopatrzenia w energię i paliwa z polityką energetyczną państwa oraz z obowiązującym prawem[24], a także gdy stwierdza zgodność planów z przyjętymi wcześniej założeniami. Jako reprezentant rządu w terenie może więc dostosowywać szczegółowe cele polityki regionalnej państwa, które w przypadku polityki energetycznej, wymagają uwzględnienia miejscowych warunków. Wojewoda wyraża swoje stanowisko w formie opinii, które nie mają charakteru wiążącego. Ponieważ ustawa nie określa terminu na przedstawienie przedmiotowej opinii, ma tu zastosowanie reguła wyrażona w art.89 ustawy o samorządzie gminnym[25].

Powiat i gmina

Samorządowy powiat i gmina nie otrzymały wprost zadań administracyjnych w zakresie reglamentowania działalności gospodarczej przedsiębiorstw ciepłowniczych i energetyki.

Można jednak spodziewać się pośredniego wpływu gminy na działalność podmiotów koncesjonowanych, bowiem mając pozornie lub sprzeczne interesy na lokalnym rynku ciepła może wystąpić w różnej pozycji:

  • jako regulator lokalnego rynku ciepła przez Plan zaopatrzenia w energię i paliwa reprezentując interes publiczny w tworzeniu bezpiecznego, przyjaznego środowisku i akceptowalnego społecznie systemu zaopatrzenia w ciepło.
  • jako użytkownik ciepła w swoich obiektach komunalnych,
  • jako producent lub dystrybutor ciepła przedsiębiorstwa ciepłowniczego, którego jest właścicielem lub większościowym (często stuprocentowym) udziałowcem bądź akcjonariuszem.

Podstawowym instrumentem realizacji zadań własnych gminy w zakresie energetyki jest planowanie zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe, którego proces przedstawia rysunek 2.

Rysunek 2. SCHEMAT TWORZENIA ZAŁOŻEŃ I PLANU ZAOPATRZENIA GMINY W CIEPŁO, ENERGIĘ ELEKTRYCZNĄ I PALIWA GAZOWE

Wszelkie sprawy sporne między gminą i przedsiębiorstwem energetycznym, związane m.in. z ustalaniem warunków świadczenia usług, odmowy przyłączenia do sieci, odmowy sprzedaży energii elektrycznej, paliw gazowych lub ciepła oraz nieuzasadnionego ich wstrzymania, rozstrzyga Prezes Urzędu Regulacji Energetyki.

[1] Sąd Antymonopolowy sprawuje także kontrolę decyzji administracyjnych Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów

[2] art. 30 ust. 2-4 Prawa energetycznego.

[3] M. Duda Istota i implikacje ustawy prawo energetyczne Biuletyn URE 1/1998

[4] art. 23 ust.1 Prawa energetycznego

[5] art.33 ust.4 Prawa energetycznego

[6] w rozumieniu art.148 Konstytucji RP (Dz.U. 1997 r. Nr 78 poz.483)

[7] Prawo energetyczne nie ustala formy jaką powinny otrzymać założenia np. uchwały czy rozporządzenia. Uchwalone przez Radę Ministrów Założenia powinny mieć formę uchwały, a więc powinny być ogłoszone w Dzienniku Urzędowym RP „Monitor Polski” (art.10 ust.1 pkt.2 ustawy z dnia 1 sierpnia 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (Dz.U. Nr 62 poz.718)

[8] może powstać wątpliwość, czy mogą one stanowić podstawę decyzji wobec obywateli, osób prawnych i innych podmiotów. Szerzej R. i B. Taradejna, Prawo Energetyczne, IGCP, Warszawa, 2001 r. str. 25

[9] art. 32 ust. 2 i 3 Prawa energetycznego, a także art. 4 ustawy z dnia 26 maja 2000 r. o zmianie ustawy Prawo energetyczne (Dz.U. Nr 48 poz.555).

[10] Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 5 maja 1998 r. w sprawie wysokości i sposobu pobierania przez Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki corocznych opłat wnoszonych przez przedsiębiorstwa energetyczne, którym została udzielona koncesja (Dz. U. Nr.60, poz. 387 i z 1999 r. Nr.92, poz. 1049)

[11] art.148 ust.4 Konstytucji RPz dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. 78 poz.483)

[12] szczegółowy zakres ustala: Rozdział 3 art.12 – 15 Prawa energetycznego; art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej (Dz. U. z 1999 r. Nr.82, poz. 928 i z 2000 r. Nr.12, poz. 136); § 1 ust. 2 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2000 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Gospodarki (Dz. U. Nr.50, poz. 588).

[13] art.21 ust.2 Prawa Energetycznego (Dz.U. 2001 r. Nr 154 poz.1800)

[14] art.21 ust. 5 Prawa Energetycznego (Dz.U. 2001 r. Nr 154 poz.1800)

[15] art.21 ust. 6 Prawa Energetycznego (Dz.U. 2001 r. Nr 154 poz.1800)

[16] art.3 ust. 3 ustawy z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej (Dz.U. 1999 r. Nr 82 poz.926 z późn.zm.)

[17] art.2 ust.1 i 2, art.6 ust.4, art.9 ust.1, art.10 ust.3 , art.11 ust.1 i 2, art.22 ust.2 , art.46 ust.1, art.48 ust.3, art.52 ust.4, art.54 ust.6 Prawa energetycznego

[18] art.32 ust.3 oraz art.34 ust.3 Prawa Energetycznego

[19] ustawa z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa (Dz. U. Nr.91, poz. 576 z późn. zm.). Patrz też art. 106 § 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr.98, poz. 1071), w myśl którego zajęcie stanowiska przez organ (m. in. wyrażenie opinii) następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie. Zażalenie służy do samorządowego kolegium odwoławczego (por. art. 17 pkt 1, art. 144 i art. 127 § 2 Kpa).

[20] ustawa z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa (Dz. U. Nr.91, poz. 576 z późn. zm.).

[21] w zakresie określonym w art. 19 ust. 5. Prawa energetycznego

[22] art. 17 ust. 2 i 3, art. 19 ust. 5 Prawa energetycznego

[23] Uprawnienia nadzorcze wojewody, przyznane mu przez art. 20 ust. 3 Prawa energetycznego, są niejednoznaczne, gdyż w art. 19 wymienione są aż dwa dokumenty nazwane „założeniami”: założenia do planu zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe (uchwalane przez radę gminy ust. 8) oraz założenia polityki energetycznej państwa (ust. 5).

[24] art. 17 ust. 2 i 3, art. 19 ust. 5 Prawa energetycznego

[25] Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym. (tj. Dz.U. z 1996 r. Nr 13 poz.74 z późn. zm.) oraz art.20 Prawa energetycznego W myśl art.23 ust.4 nieprzedstawienie przez zarząd województwa opinii w terminie 14 dni od przedłożenia sprawy do zaopiniowania jest równoznaczne z wydaniem pozytywnej opinii