Przedmiotowy zakres koncesjonowania

5/5 - (2 votes)

Przedmiotowy zakres koncesjonowania działalności gospodarczej w dziedzinie energetyki cieplnej określa art. 32 ust. 1 Prawa energetycznego.

Przedsiębiorstwo ciepłownicze obowiązane jest do uzyskania koncesji na prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie:

1) wytwarzania ciepła, z wyłączeniem wytwarzania ciepła w źródłach o mocy poniżej 1 MW,

2) przesyłania i dystrybucji paliw i energii, z wyłączeniem: przesyłania i dystrybucji ciepła154, jeżeli moc zamówiona przez odbiorców nie przekracza 1 MW.

Nie wymaga uzyskania koncesji, prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie wytwarzania ciepła uzyskiwanego w przemysłowych procesach technologicznych, a także, gdy wielkość mocy zamówionej przez odbiorców nie przekracza 1 MW.

Działalność gospodarcza w dziedzinie energetyki cieplnej jest istotnym elementem zapewnienia dostaw energii cieplnej dla społeczeństwa. W Polsce istnieje system koncesjonowania, który reguluje i nadzoruje tę sferę działalności. Przedmiotowy zakres koncesjonowania obejmuje zasady i procedury uzyskiwania koncesji oraz obowiązki i prawa podmiotów działających w sektorze energetyki cieplnej. Niniejszy referat ma na celu przedstawienie kluczowych aspektów tego tematu.

Definicja i cele koncesjonowania w energetyce cieplnej

Koncesjonowanie działalności gospodarczej w dziedzinie energetyki cieplnej polega na udzielaniu przez właściwe organy państwowe zezwoleń (koncesji) na prowadzenie określonych działalności związanych z wytwarzaniem, przesyłem i dystrybucją energii cieplnej. Głównym celem koncesjonowania jest zapewnienie bezpiecznego i efektywnego funkcjonowania systemu dostaw energii cieplnej, a także ochrona interesów konsumentów.

Podmioty objęte koncesjonowaniem

Podmioty, które mogą być objęte koncesjonowaniem w dziedzinie energetyki cieplnej, to przede wszystkim:

a) Przedsiębiorcy zajmujący się wytwarzaniem energii cieplnej – obejmuje to m.in. elektrociepłownie, zakłady energetyki cieplnej, a także zakłady przemysłowe posiadające własne źródła ciepła.

b) Przedsiębiorcy zajmujący się przesyłem i dystrybucją energii cieplnej – są to przede wszystkim zakłady ciepłownicze, które dostarczają ciepło do budynków mieszkalnych, instytucji publicznych i przemysłowych.

Procedura uzyskiwania koncesji

Procedura uzyskiwania koncesji w dziedzinie energetyki cieplnej jest określona w ustawie o energetyce. Podstawowe kroki obejmują:

a) Złożenie wniosku o udzielenie koncesji – przedsiębiorca zainteresowany prowadzeniem działalności gospodarczej w dziedzinie energetyki cieplnej musi złożyć wniosek do właściwego organu administracji publicznej. Wniosek powinien zawierać szczegółowe informacje dotyczące planowanej działalności, źródeł ciepła, zakresu geograficznego oraz zapewnienia odpowiedniej infrastruktury.

b) Ocena wniosku – organ administracji publicznej ocenia wniosek pod względem zgodności z obowiązującymi przepisami prawa, a także pod kątem spełnienia warunków technicznych i ekonomicznych.

c) Wydanie decyzji o udzieleniu koncesji – jeśli wniosek spełnia wszystkie wymagane kryteria, organ administracji publicznej wydaje decyzję o udzieleniu koncesji. Decyzja ta określa szczegółowe warunki, na jakich przedsiębiorca może prowadzić działalność w dziedzinie energetyki cieplnej.

Obowiązki i prawa podmiotów koncesjonowanych

Podmioty posiadające koncesję na prowadzenie działalności w dziedzinie energetyki cieplnej mają określone obowiązki i prawa. Wśród najważniejszych należy wymienić:

a) Obowiązek zapewnienia ciągłości dostaw energii cieplnej – koncesjonariusz ma obowiązek utrzymywania stabilności i niezawodności systemu dostaw energii cieplnej, aby zapewnić ciągłość dostaw dla odbiorców.

b) Prawo do ustalania taryf i cen – podmioty posiadające koncesję mają prawo do samodzielnego ustalania taryf i cen za dostarczaną energię cieplną. Ograniczenia i zasady ustalania taryf są określone w przepisach prawa.

c) Obowiązek współpracy z organami nadzoru – koncesjonariusze są zobowiązani do współpracy z organami nadzoru, które kontrolują i monitorują działalność w sektorze energetyki cieplnej.

d) Prawo do rozwoju i inwestycji – podmioty posiadające koncesję mają prawo do rozwoju swojej działalności oraz inwestycji w nowe technologie i infrastrukturę w celu poprawy efektywności i zrównoważoności energetycznej.

Przedmiotowy zakres koncesjonowania działalności gospodarczej w dziedzinie energetyki cieplnej obejmuje procedury i zasady uzyskiwania koncesji, a także obowiązki i prawa podmiotów koncesjonowanych. System koncesjonowania ma na celu zapewnienie bezpiecznego i efektywnego funkcjonowania sektora energetyki cieplnej oraz ochronę interesów konsumentów. Przestrzeganie przepisów i współpraca z organami nadzoru są kluczowe dla zapewnienia stabilności i ciągłości dostaw energii cieplnej dla społeczeństwa.

Status prawny Prezesa URE

5/5 - (3 votes)

podrozdział pracy magisterskiej z administracji

Organem do spraw regulacji gospodarki paliwami i energią, w tym ciepłem, oraz promowania konkurencji jest Prezes Urzędu Regulacji Energetyki działający jako centralny organ administracji rządowej[1] w obszarach sektora paliwowo-energetycznego, czyli tam gdzie występują monopole naturalne. Jest to organ jednoosobowy. Co prawda ustawa przewiduje powoływanie wiceprezesa URE[2], ale nie wymienia żadnych uprawnień dla tej funkcji.

Natomiast wszędzie tam, gdzie istnieje obecnie lub zostanie stworzony rynek konkurencyjny, będzie działał nadal Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Jest to istotny wyróżnik przy rozdzieleniu kompetencji tych dwu obszarów interwencjonizmu państwa.[3]

Prezes URE jest powoływany przez Prezesa Rady Ministrów na okres pięciu lat na wniosek Ministra Gospodarki. W procesie regulacji istotna jest niezależność Prezesa URE od właścicieli przedsiębiorstw, również w przypadku przedsiębiorstw państwowych. W celu zapewnienia tej niezależności ustawa stanowi, że może on być odwołany w czasie swojej kadencji tylko w czterech przypadkach: choroby trwale uniemożliwiającej wykonywanie zadań, rażącego naruszania swoich obowiązków, popełnienia przestępstwa stwierdzonego prawomocnym wyrokiem sądu lub rezygnacji.[4] Niezależność wynika także z przepisów ustawowych regulujących jego stosunek do innych organów administracji rządowej, z których nie da się wywieść kompetencji innego organu (także Ministra Gospodarki) do władczej ingerencji w działalność Prezesa URE.

Niezależność Prezesa URE umacniają przepisy proceduralne ustalające jednoinstancyjność postępowania administracyjnego przez Prezesem URE oraz rozstrzyganie odwołań od decyzji przez niezawisły sąd.

Należy zaznaczyć, iż od chwili utworzenia tego organu w 1997 r.[5], wciąż jest on oddzielony od kompetencji związanych z polityką energetyczną, bowiem podstawowym jego zadaniem są sprawy z zakresu regulacji gospodarki paliwami i energią[6]. przy zastosowaniu określonych ustawą środków prawnych, włącznie z koncesjonowaniem.

Kompetencje i zadania Prezesa URE

Podstawowym celem funkcjonowania Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki jest zapewnienie zrównoważonego rozwoju rynku energetycznego oraz ochrona interesów odbiorców energii i paliw, zwłaszcza tych, którzy nie są w stanie skutecznie negocjować warunków umów ze względu na asymetrię informacyjną lub przewagę rynkową dostawców. Do głównych zadań Prezesa URE należy regulowanie działalności przedsiębiorstw energetycznych, aby zapobiegać praktykom monopolistycznym i nieuczciwej konkurencji.

Na tym tle, szczególne znaczenie ma funkcja koncesjonowania, która pozwala na kontrolę nad tym, kto może prowadzić działalność w sektorze paliwowo-energetycznym. Koncesje są wydawane na określony czas i wiążą się z obowiązkiem spełnienia przez przedsiębiorstwo szeregu warunków technicznych, ekonomicznych i organizacyjnych. W razie naruszenia warunków koncesji Prezes URE ma prawo do jej cofnięcia, co jest narzędziem dyscyplinującym dla podmiotów działających na rynku.

Dodatkowo, Prezes URE sprawuje nadzór nad taryfami i cennikami za dostawy energii oraz paliw. W kontekście ochrony konsumentów jest to kluczowe, ponieważ pozwala na kontrolowanie cen w sytuacjach, gdy konkurencja na rynku jest ograniczona, na przykład w obszarach, gdzie nadal występują monopole naturalne, jak przesył gazu czy energii elektrycznej.

Niezależność i ochrona kadencyjna

Niezależność Prezesa URE jest gwarantowana nie tylko przepisami ustawy, ale również mechanizmem powoływania i odwoływania tego organu. Niezależność ta jest kluczowa dla skutecznego pełnienia funkcji regulacyjnych, ponieważ pozwala na podejmowanie decyzji w interesie publicznym, bez presji ze strony podmiotów gospodarczych czy politycznych.

Okres kadencji Prezesa URE wynoszący pięć lat zapewnia względną stabilność działania. Przepisy chroniące przed przedwczesnym odwołaniem stanowią dodatkową barierę przed wpływami zewnętrznymi. Wyjątkowe sytuacje, w których możliwe jest odwołanie Prezesa, jak choroba uniemożliwiająca wykonywanie obowiązków, są precyzyjnie określone, co ma zapobiegać arbitralnemu działaniu ze strony administracji rządowej.

Rola Prezesa URE w promowaniu konkurencji

W systemie prawnym i gospodarczym Polski, Prezes URE pełni rolę kluczową w rozwoju konkurencyjnego rynku energii. Jednym z głównych wyzwań jest dążenie do liberalizacji rynku, co wymaga od organu regulacyjnego podejmowania działań, które umożliwią odbiorcom swobodny wybór dostawcy energii. Choć ustawa o URE wprowadza ramy prawne do rozwoju konkurencji, w praktyce proces ten jest skomplikowany ze względu na konieczność harmonizacji interesów wielu podmiotów: producentów, dostawców, operatorów sieci i konsumentów.

Warto podkreślić, że Prezes URE, realizując swoje zadania, musi brać pod uwagę zarówno interesy przedsiębiorstw energetycznych, jak i konsumentów. Z jednej strony, musi dbać o stabilność dostaw i bezpieczeństwo energetyczne kraju, z drugiej – o ochronę odbiorców przed nadmiernymi kosztami. Działania te obejmują m.in. monitorowanie rynku energii, rozstrzyganie sporów między przedsiębiorstwami a odbiorcami, a także inicjowanie postępowań wyjaśniających w przypadku podejrzenia nadużyć.

Przykłady działań Prezesa URE

Praktyka funkcjonowania Prezesa URE pokazuje, że organ ten odgrywa kluczową rolę w kształtowaniu polityki cenowej na rynku energii. Przykładowo, w 2023 roku, w obliczu gwałtownego wzrostu cen energii elektrycznej i gazu spowodowanego kryzysem energetycznym w Europie, Prezes URE wprowadził mechanizmy mające na celu stabilizację taryf dla odbiorców indywidualnych oraz małych i średnich przedsiębiorstw. Działania te obejmowały m.in. negocjacje z przedsiębiorstwami energetycznymi w sprawie ograniczenia wzrostu cen oraz monitorowanie przestrzegania przyjętych taryf.

W innym przypadku, Prezes URE podjął działania mające na celu poprawę jakości usług świadczonych przez operatorów sieci dystrybucyjnych. W odpowiedzi na skargi konsumentów dotyczące częstych i długotrwałych przerw w dostawach energii, Prezes URE zobowiązał operatorów do zwiększenia nakładów na modernizację sieci i poprawę standardów obsługi klienta.

Współpraca międzynarodowa

Prezes URE jest także aktywnym uczestnikiem współpracy międzynarodowej, zwłaszcza w ramach Unii Europejskiej. Współpraca ta obejmuje udział w inicjatywach mających na celu integrację rynków energii w Europie, w tym rozwój transgranicznych połączeń energetycznych oraz wdrażanie przepisów dotyczących bezpieczeństwa dostaw energii.

W tym kontekście, Prezes URE uczestniczy w pracach Europejskiej Agencji ds. Współpracy Regulatorów Energetyki (ACER), której celem jest harmonizacja zasad regulacyjnych w całej Unii Europejskiej. Dzięki tej współpracy Polska może skuteczniej reagować na wyzwania związane z integracją rynku energii oraz wspierać rozwój odnawialnych źródeł energii.

Wyzwania stojące przed Prezesem URE

Mimo istotnej roli, jaką Prezes URE pełni na rynku paliwowo-energetycznym, przed organem tym stoją liczne wyzwania. Jednym z głównych problemów jest konieczność dostosowania polskiego systemu regulacyjnego do dynamicznych zmian technologicznych, takich jak rozwój odnawialnych źródeł energii, elektromobilności oraz magazynowania energii. Dodatkowo, transformacja energetyczna wymaga inwestycji w modernizację infrastruktury oraz rozbudowę sieci przesyłowych, co wymusza na Prezesie URE podejmowanie trudnych decyzji związanych z alokacją zasobów i kosztów.

Kolejnym wyzwaniem jest zapewnienie stabilności dostaw energii w obliczu rosnącego zapotrzebowania oraz zagrożeń związanych z cyberbezpieczeństwem. W tym celu Prezes URE współpracuje z innymi organami administracji oraz operatorami systemów energetycznych w zakresie opracowywania strategii zabezpieczenia infrastruktury krytycznej.

Podsumowanie

Prezes Urzędu Regulacji Energetyki odgrywa kluczową rolę w kształtowaniu polityki regulacyjnej na rynku energii i paliw w Polsce. Jego niezależność oraz szerokie kompetencje pozwalają na skuteczne przeciwdziałanie praktykom monopolistycznym, ochronę konsumentów oraz promowanie konkurencji. W kontekście dynamicznych zmian zachodzących na rynku energetycznym, rola ta będzie miała coraz większe znaczenie w zapewnianiu stabilności i zrównoważonego rozwoju sektora energetycznego.

[1] art.21. ust.1 i 2 Prawa Energetycznego

[2] art.21 ust.5 Prawa energetycznego

[3] M. Duda Istota i implikacje ustawy prawo energetyczne Biuletyn URE 1/1998

[4] Art.21 ust.3 Prawa Energetycznego

[5] Prezesa URE powołano 26 czerwca 1997 r. -Ustawa Prawo energetyczne weszła w życie 5 grudnia 1997r.

[6] art.21 Prawa Energetycznego

Koncesja w systemie prawa francuskiego

5/5 - (3 votes)

fragment pracy magisterskiej z administracji

Typy koncesji administracyjnej

Historycznie wykształciły się dwa typy koncesji, określane mianem francuskiego i austro-niemieckiego. Powszechnie uznaje się, że klasyczny typ instytucji koncesji wykształcił się we Francji, a początki systemu koncesji sięgają XVI w.[1]

Koncesja w systemie prawa francuskiego

Współcześnie nauka francuska używa pojęcia koncesji na oznaczenie stosunku prawnego, jaki nawiązuje się pomiędzy organem administracji a osobą fizyczną lub prawną w związku z udzieleniem uprawnienia na zarobkową eksploatację gruntu lub urządzenia publicznego. Szczególnie znane są dwa rodzaje koncesji[2]:

  1. koncesja dotycząca usług publicznych (concession de service public) zawierająca uprawnienie do eksploatacji określonych urządzeń technicznych lub terenu;
  2. koncesja dotycząca robót publicznych (concession de travaux public) polegająca na powierzeniu przez państwo w drodze umowy administracyjnej osobie prywatnej wykonania oraz eksploatacji urządzeń technicznych lub instalacji, które mają służyć zaspokajaniu potrzeb publicznych.

W obu sytuacjach wymienionych rodzajów koncesji powstaje stosunek prawny, który zawiera zarówno elementy cywilno-prawne (umowne) jak i prawnoadministracyjne.

Ten podwójny charakter koncesji M.Waligórski wyjaśnia następująco[3]: – koncesje, których celem jest zapewnienie i ochrona stałych korzyści finansowych koncesjonariusza mają charakter umowny i zawierane są w formie kontraktu między koncesjonariuszem, a organem koncesyjnym, który nie występuje w roli organu reprezentującego władzę publiczną. Klauzule umowne nie mogą być zmieniane w drodze aktu władczego organu koncesyjnego. Elementy administracyjno prawne stosunku prawnego koncesji odnoszące się do organizacji i funkcjonowania służby publicznej – jako część obowiązków zostają nałożone na koncesjonariusza drogą nakazu administracyjnego. Zmiana ich treści, a także cofnięcie koncesji, może nastąpić w drodze aktu władczego organu koncesyjnego.

System koncesyjny na usługi i roboty publiczne jest we Francji szeroki i należy tradycyjnie do podstawowych metod zarządzania. Koncesje przyznają zarówno organy państwowe, jak i organy lokalne (gminy). Jest to jeden z wielu sposobów realizacji zadań publicznych przez przedsiębiorstwa prywatne oraz specjalistyczne spółki handlowe o kapitale mieszanym (publiczno-prywatnym)[4].

Koncesja typu francuskiego tworzy szczególną pozycję prawną koncesjonariusza, którego prawa i obowiązki ustala specjalny dokument (tzw. cahier des charges). W dokumencie tym są zawarte również sankcje przysługujące administracji w stosunku do koncesjonariusza, w przypadku, gdyby ten nie wywiązywał się należycie ze swoich zobowiązań[5].

Warto nadmienić, że poza wyżej omówionymi dwoma typami koncesji wykształciły ponadto się dwa szczególne typy koncesji tj. concession du domain public będąca rodzajem umowy nadającej uprawnienia do specjalnego wykorzystywanie rzeczy publicznych powszechnego użytkowania oraz concession d`utilisation domain prive nadającej uprawnienia do specjalnego wykorzystywanie rzeczy publicznych będących własnością państwa nie przeznaczonych do powszechnego użytkowania.[6]

Poza instytucją koncesji w systemie francuskim funkcjonuje także instytucja pozwolenia na rozwijanie określonej działalności. Pozwolenie wydawane jest w formie aktu administracyjnego.

[1] C.Kosikowski, Koncesje w prawie polskim, Kraków 1996, s. 20, M.Waligórski, Nowe prawo działalności gospodarczej, Poznań 2001 str.219

[2] M.Waligórski, Charakter prawny pozwoleń na prowadzenie indywidualnej działalności gospodarczej, RPEiS,Nr 3 1988 r. s.127

[3] M.Waligórski, Charakter prawny pozwoleń na prowadzenie indywidualnej działalności gospodarczej, RPEiS,Nr 3 1988 r. s.127

[4] M.Waligórski, Nowe prawo działalności gospodarczej, Poznań 2001 r. str.217-222

[5] M.Waligórski, Nowe prawo działalności gospodarczej, Poznań 2001 r. str.221, Z.Kosikowski, Koncesje w prawie polskim, Kraków 1996, str.21

[6] M.Waligórski, Nowe prawo działalności gospodarczej, Poznań 2001 r. str. 222

Międzynarodowe uregulowania prawa do informacji

5/5 - (3 votes)

podrozdział pracy magisterskiej

Międzynarodowe prawo publiczne podejmuje kwestie prawa do informacji w szeregu dokumentów. Do najważniejszych zaliczamy:

  1. Powszechna Deklaracja Praw Człowieka uchwalona przez Zgromadzenie Ogólne Organizacji Narodów Zjednoczonych w dniu 10 grudnia 1948 r.
  2. Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, sporządzona w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r.[1] [2] [3] [4]
  3. Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelach i Politycznych otwarty do podpisu w Nowym Yorku 19 grudnia 1966 r.
  4. Rekomendacja Komitetu Ministrów Rady Europy w sprawie dostępu do informacji posiadanej przez władze publiczne z dnia 25 listopada 1981 r.

Wszystkie powyższe dokumenty zgodnie potwierdzaj ą, iż każdy człowiek (obywatel) ma prawo wolności poglądów (opinii) i swobodnego ich wyrażania, co wyraża się zwłaszcza w posiadaniu niezależnych poglądów, poszukiwania, otrzymywania i rozpowszechniania informacji bez względu na jakiekolwiek granice, w tym państwowe.

Również Unia Europejska szeroko podejmuje kwestie związane z dostępem do informacji publicznej, czyli jawności i przejrzystości procesu decyzyjnego oraz dostępu obywateli do dokumentów urzędowych. Art. 6 ust. 2 Traktatu o Unii Europejskiej[5] stanowi – „Unia szanuje prawa podstawowe gwarantowane w Konwencji Europejskiej o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności podpisanej w Rzymie 4 listopada 1950 r. i wynikającej ze wspólnych tradycji konstytucyjnych państw członkowskich o charakterze zasad ogólnych prawa wspólnotowego”. Z kolei w Deklaracji nr 17[6] państw członkowskich dołączonej do Aktu Końcowego Traktatu z Maastricht z lutego 1992 r. zawarte zostało sformułowanie – „Konferencja stoi na stanowisku, że przejrzystość procesu decyzyjnego umacnia demokratyczny charakter instytucji oraz zaufanie obywateli do administracji.”

Z kolei Traktat Amsterdamski[7] [8] z 2 października 1997 r. gwarantuje publiczne prawo dostępu do dokumentów Parlamentu Europejskiego, Rady i Komisji. Potwierdzeniem tej gwarancji było opracowanie tzw. Zielonej Księgi Komisji Wspólnot Europejskich z dnia 20 stycznia 1999 r., dotyczącej dostępu do informacji w sektorze publicznym w społeczeństwie informacyjnym. W Zielonej Księdze wymienione zostało dziewięć zasad na których powinna opierać się regulacja prawa, konkretyzująca prawo do informacji:

  • limitowanie wyłączeń do wolnego dostępu do informacji;
  • rygorystyczna (wąska) wykładnia takich wyłączeń;
  • proporcjonalność stosowanych wyłączeń;
  • zasada dowodu (do odmowy udzielenia informacji nie wystarcza uprawdopodobnienie przez organ publiczny, że dana informacja nie może zostać udostępniona – musi to zostać przez te organ udowodnione);
  • zasada kontroli (szczegółowa kontrola sektora publicznego, w szczególności za pośrednictwem sądów polubownych i ombudsmana);
  • zasada dużych baz danych (nierozpraszania informacji);
  • zasada bezpłatności informacji;
  • zasada niedyskryminacji
  • zasada aktywności rynkowej sektora publicznego na rynku informacyjnym.

Realizacja powyższych zasad przez ustawodawców państw członkowskich umożliwi w pełni realizację prawa dostępu do informacji i tym samym przyczyni się do budowy społeczeństwa obywatelskiego, które w dzisiejszych czasach jest również nazywane społeczeństwem informacyjnym.

[1] Powszechna Deklaracja Praw Człowieka, (ms. gov. pl/prawa_czl_onz/prawa_czlow_ 12. doc)

[2] Tekst polski: Dz.U. z dnia 10 lipca 1993 r. Nr 61, poz. 284’ uzup. Dz.U. z 1995 r. Nr 36, poz. 175 i 176’ zmiana Dz.U. z 1995 r. Nr 39, poz. 177. Konwencja weszła w Zycie 3 września 1953 r. Polska przystąpiła do niej 16 grudnia 1992 r.; Konwencja weszła w życie wobec Polski 19 stycznia 1993 r.

[3] Test polski: Dz.U. z dnia 29 grudnia 1977 r., Nr 39, poz. 167, załącznik. Pakt wszedł wżycie 23 marca 1976 r., Polska przystąpiła do Paktu 3 marca 1977 r., wobec Polski wszedł on w Zycie 18 czerwca 1977 r.

[4] Rekomendacja Komitetu Ministrów Rady Europy nr R(81)19 z dnia 25 listopada 1981 r.

[5] Traktat o Unii Europejskiej, (law.uj.edu.pl/users/kpe/tue.doc)

[6] Deklaracja nr 17, (eur-lex.europa.eu/pl/treaties/dat/11992M/word/11992M.doc)

[7] Traktat Amsterdamski, (http://oide.sejm.gov.pl/oide/images/files/dokumenty/traktaty/Traktat_amsterdamski_PL_1.pdf)

[8] „Green Paper on Public sector Information in the Information Society” KOM(1998) 585