Międzynarodowe uregulowania prawa do informacji

5/5 - (3 votes)

podrozdział pracy magisterskiej

Międzynarodowe prawo publiczne podejmuje kwestie prawa do informacji w szeregu dokumentów. Do najważniejszych zaliczamy:

  1. Powszechna Deklaracja Praw Człowieka uchwalona przez Zgromadzenie Ogólne Organizacji Narodów Zjednoczonych w dniu 10 grudnia 1948 r.
  2. Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, sporządzona w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r.[1] [2] [3] [4]
  3. Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelach i Politycznych otwarty do podpisu w Nowym Yorku 19 grudnia 1966 r.
  4. Rekomendacja Komitetu Ministrów Rady Europy w sprawie dostępu do informacji posiadanej przez władze publiczne z dnia 25 listopada 1981 r.

Wszystkie powyższe dokumenty zgodnie potwierdzaj ą, iż każdy człowiek (obywatel) ma prawo wolności poglądów (opinii) i swobodnego ich wyrażania, co wyraża się zwłaszcza w posiadaniu niezależnych poglądów, poszukiwania, otrzymywania i rozpowszechniania informacji bez względu na jakiekolwiek granice, w tym państwowe.

Również Unia Europejska szeroko podejmuje kwestie związane z dostępem do informacji publicznej, czyli jawności i przejrzystości procesu decyzyjnego oraz dostępu obywateli do dokumentów urzędowych. Art. 6 ust. 2 Traktatu o Unii Europejskiej[5] stanowi – „Unia szanuje prawa podstawowe gwarantowane w Konwencji Europejskiej o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności podpisanej w Rzymie 4 listopada 1950 r. i wynikającej ze wspólnych tradycji konstytucyjnych państw członkowskich o charakterze zasad ogólnych prawa wspólnotowego”. Z kolei w Deklaracji nr 17[6] państw członkowskich dołączonej do Aktu Końcowego Traktatu z Maastricht z lutego 1992 r. zawarte zostało sformułowanie – „Konferencja stoi na stanowisku, że przejrzystość procesu decyzyjnego umacnia demokratyczny charakter instytucji oraz zaufanie obywateli do administracji.”

Z kolei Traktat Amsterdamski[7] [8] z 2 października 1997 r. gwarantuje publiczne prawo dostępu do dokumentów Parlamentu Europejskiego, Rady i Komisji. Potwierdzeniem tej gwarancji było opracowanie tzw. Zielonej Księgi Komisji Wspólnot Europejskich z dnia 20 stycznia 1999 r., dotyczącej dostępu do informacji w sektorze publicznym w społeczeństwie informacyjnym. W Zielonej Księdze wymienione zostało dziewięć zasad na których powinna opierać się regulacja prawa, konkretyzująca prawo do informacji:

  • limitowanie wyłączeń do wolnego dostępu do informacji;
  • rygorystyczna (wąska) wykładnia takich wyłączeń;
  • proporcjonalność stosowanych wyłączeń;
  • zasada dowodu (do odmowy udzielenia informacji nie wystarcza uprawdopodobnienie przez organ publiczny, że dana informacja nie może zostać udostępniona – musi to zostać przez te organ udowodnione);
  • zasada kontroli (szczegółowa kontrola sektora publicznego, w szczególności za pośrednictwem sądów polubownych i ombudsmana);
  • zasada dużych baz danych (nierozpraszania informacji);
  • zasada bezpłatności informacji;
  • zasada niedyskryminacji
  • zasada aktywności rynkowej sektora publicznego na rynku informacyjnym.

Realizacja powyższych zasad przez ustawodawców państw członkowskich umożliwi w pełni realizację prawa dostępu do informacji i tym samym przyczyni się do budowy społeczeństwa obywatelskiego, które w dzisiejszych czasach jest również nazywane społeczeństwem informacyjnym.

[1] Powszechna Deklaracja Praw Człowieka, (ms. gov. pl/prawa_czl_onz/prawa_czlow_ 12. doc)

[2] Tekst polski: Dz.U. z dnia 10 lipca 1993 r. Nr 61, poz. 284’ uzup. Dz.U. z 1995 r. Nr 36, poz. 175 i 176’ zmiana Dz.U. z 1995 r. Nr 39, poz. 177. Konwencja weszła w Zycie 3 września 1953 r. Polska przystąpiła do niej 16 grudnia 1992 r.; Konwencja weszła w życie wobec Polski 19 stycznia 1993 r.

[3] Test polski: Dz.U. z dnia 29 grudnia 1977 r., Nr 39, poz. 167, załącznik. Pakt wszedł wżycie 23 marca 1976 r., Polska przystąpiła do Paktu 3 marca 1977 r., wobec Polski wszedł on w Zycie 18 czerwca 1977 r.

[4] Rekomendacja Komitetu Ministrów Rady Europy nr R(81)19 z dnia 25 listopada 1981 r.

[5] Traktat o Unii Europejskiej, (law.uj.edu.pl/users/kpe/tue.doc)

[6] Deklaracja nr 17, (eur-lex.europa.eu/pl/treaties/dat/11992M/word/11992M.doc)

[7] Traktat Amsterdamski, (http://oide.sejm.gov.pl/oide/images/files/dokumenty/traktaty/Traktat_amsterdamski_PL_1.pdf)

[8] „Green Paper on Public sector Information in the Information Society” KOM(1998) 585

Prawne podstawy prywatyzacji w Polsce

5/5 - (2 votes)

Podstawowym aktem prawnym określającym zasady prywatyzacji polskiej gospodarki jest Ustawa z dnia 13 lipca 1990 roku o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych.[1](aktualnie funkcjonuje Ustawa z 1996r Komercjalizacja i prywatyzacja przedsiębiorstw państwowych). Ustawa ta uwzględnia w pewnym zakresie elementy koncepcji prywatyzacji ukształtowanej w krajach zachodnich. Jednak jej geneza i cele są odmienne, gdyż polska koncepcja prywatyzacji powstała w ramach kształtowania gospodarki rynkowej i służyć ma przebudowie własnościowej przedsiębiorstw państwowych. Mimo kontrowersji i dyskusji zdecydowano się na przyjęcie wielu kompromisowych rozwiązań, dzięki temu omawiana ustawa została uchwalona przez parlament znaczną większością głosów, co umożliwiło stosunkowo szybkie rozpoczęcie procesu transformacji polskiej gospodarki.[2]

Prywatyzacja przedsiębiorstwa państwowego w rozumieniu art. 1 ustawy polega na “udostępnieniu osobom trzecim akcji lub udziału w spółkach z wyłącznym udziałem Skarbu Państwa, powstałych z przekształcenia przedsiębiorstwa, na udostępnieniu osobom trzecim mienia przedsiębiorstwa lub sprzedaży przedsiębiorstwa. W tym celu przedsiębiorstwo państwowe może być przekształcone w spółkę lub zlikwidowane.”[3]

Ustawa o prywatyzacji reguluje więc: przekształcenie   przedsiębiorstwa państwowego w spółkę (rozdział II), udostępnienie akcji osobom trzecim (rozdział III) oraz prywatyzację przedsiębiorstwa państwowego w drodze likwidacji (rozdział IV). Ustawa uznaje za obowiązujące w zakresie prywatyzacji odpowiednie przepisy kodeksu handlowego oraz Ustawy z dnia 25 września 1981 roku o przedsiębiorstwach państwowych.[4]

Ponadto obowiązuje w tym zakresie Ustawa z dnia 13 lipca 1990 roku o utworzeniu urzędu Ministra Przekształceń Własnościowych.[5]

Szczegółowy zakres działania Ministra Przekształceń Własnościowych reguluje rozporządzenie Rady Ministrów.[6]

Podstawową rolę w realizowaniu koncepcji prywatyzacji odgrywa Sejm. W myśl artykułu II ustawy o prywatyzacji, “Sejm ustala corocznie podstawowe kierunki prywatyzacji i określa przeznaczenie środków uzyskanych z tego tytułu. Ustaleń tych Sejm dokonuje łącznie z uchwaleniem ustawy budżetowej.”[7]

Kierunki prywatyzacji określane są przez Sejm w formie uchwał. Pierwsza z nich, z 9 listopada 1990 roku wymienia m. in. przedsiębiorstwa wytypowane do prywatyzacji w ramach pierwszej piątki, określa termin rozpoczęcia sprzedaży akcji i banki wytypowane do ich dystrybucji.[8]

Rada ministrów jest powołana do wydawania aktów normatywnych oraz podejmowania uchwał w określonych sprawach dotyczących prywatyzacji. Rada Ministrów na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy o prywatyzacji określiła w drodze rozporządzenia przedsiębiorstwa państwowe o szczególnym znaczeniu dla gospodarki państwa[9](aktualnie funkcjonuje Rozporządzenie Rady Ministrów z 1997r w sprawie określenia przedsiębiorstw państwowych o szczególnym znaczeniu dla gospodarki państwa).

Kolejne akty prawne wydane przez rząd to:

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 1 grudnia 1990 roku w sprawie form zapłaty za akcje nabywane od Skarbu Państwa[10] i Uchwała Nr a89 Rady Ministrów z dnia 30 listopada 1990 roku w sprawie określenia rodzajów przedsiębiorstw państwowych, których akcje mogą nabywać producenci rolni na warunkach preferencyjnych.[11](obecnie funkcjonuje Rozporządzenie Rady Ministrów z 1997r w sprawie trybu nabywania akcji przez rolników).

Przy Prezesie Rady Ministrów działa Rada Przekształceń Własnościowych jako organ doradczy w sprawach prywatyzacji. Rada opiniuje projekty corocznych ustaleń dotyczących kierunków prywatyzacji, przekształcenia przedsiębiorstwa przez Prezesa Rady Ministrów, wnioski o wyrażenie przez Radę Ministrów  zgody na nieodpłatne zbywanie akcji i udziałów Skarbu Państwa w spółce powstałej w wyniku przekształcenia przedsiębiorstwa państwowego, wnioski o zezwolenie Rady Ministrów na odstępstwo od zwykłego trybu sprzedaży akcji, projekty decyzji w sprawie przejęcia nieodpłatnie  długów spółki prze Ministra Przekształceń Własnościowych za Skarb Państwa, oraz szczególnie złożone zagadnienia prywatyzacji, przedstawione przez Ministra Przekształceń Własnościowych.

Prezesa, wiceprezesa i siedmiu członków Rady powołuje Prezes Rady Ministrów po zasięgnięciu opinii właściwej komisji sejmowej.[12]

Minister Przekształceń Własnościowych, wykonując określone ustawą zadania wydał Rozporządzenie z dnia 20 listopada 1990 roku w sprawie sposobu przeprowadzania analiz prawnych i ekonomiczno – finansowych przedsiębiorstwa spółki, ich finansowania oraz kwalifikacji wymaganych od osób dokonujących analiz[13] i Rozporządzenie z dnia 20 listopada 1990 roku w sprawie zasad finansowania akcji Skarbu Państwa w spółkach powstałych w wyniku przekształceń przedsiębiorstw państwowych.[14]

Kolejne akty prawne dotyczące prywatyzacji zostały ogłoszone przez Ministra Finansów:

  • Zarządzenie z dnia 10 listopada 1990 roku w sprawie zasad ustalania należności za korzystanie z mienia Skarbu Państwa,[15]
  • Rozporządzenie z dnia 21 listopada 1991 roku w sprawie obowiązku składania przez jednoosobowe spółki Skarbu Państwa deklaracji o wysokości należnych odsetek od wniesionego przez Skarb Państwa kapitału oraz wzoru i terminów składania tych deklaracji.[16]

Do zbioru przepisów dotyczących prywatyzacji zalicza się także:

  • Ustawę z dnia 9 listopada 1990 roku o rozszerzeniu działania ustawy o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych,[17]
  • Ustawę z dnia 19 lipca 1991 roku o oprocentowaniu kapitału w jednoosobowych spółkach Skarbu Państwa,[18]
  • Ustawę z dnia 19 października 1991 roku o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw.[19]

Stan prawny w dziedzinie prywatyzacji trudno uznać za trwały – można założyć, że będą w nim zachodziły zmiany, odzwierciedlające nowe koncepcje prywatyzacyjne (np. Program Powszechnej Prywatyzacji czy wspomnianą wcześniej kwestię reprywatyzacji).

[1] Dz. U. Nr 51 poz. 298, aktualnie Dz. U. Nr 118 poz. 561 z późn. zm.

[2] Krzysztof Frontczak, Fundament prywatyzacji, “Życie Gospodarcze” nr 29 z 1990 roku.

[3] Dz. U. Nr 51 poz. 298, aktualnie Dz. U.  Nr 118 poz. 561 z późn. zm.

[4] Dz. U. z 1991 roku Nr 18 poz. 80 ze zmianami – wyciąg.

[5] Dz. U. Nr 51 poz. 299

[6] Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14. 11. 1990 roku w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Przekształceń Własnościowych (Dz. U. Nr 82 poz. 476)

[7] Dz. U. Nr 51 poz. 298.

[8] Uchwała Sejmu RP z dn. 9. 11. 1990 r. w sprawie podstawowych kierunków prywatyzacji w roku 1990 (M. P. nr 43, poz. 333)

[9] Rozporządzenie Rady Ministrów z dn. 16. 11. 1990 roku w sprawie określenia przedsiębiorstw państwowych o szczególnym znaczeniu dla gospodarki państwa, których prywatyzacja wymaga zgody Rady Ministrów (Dz. U. Nr 82 poz. 477), aktualnie Dz. U. Nr 126 poz. 806

[10] Dz. U. Nr 84 poz. 493.

[11] M. P. Nr 46 poz. 352, aktualnie Dz. U. Nr 44 poz. 280.

[12] Ludwig Bar, Władcze i samorządne działania w procesie prywatyzacji przedsiębiorstw, “Państwo i prawo” nr 8 1990 rok.

[13] Dz. U. z 1991 roku Nr 2 poz. 10

[14] Dz. U. z 1991 roku Nr 2 poz.11

[15] M. P. Nr 43 poz. 334

[16] Dz. U. Nr 111 poz. 481

[17] Dz. U. Nr  85 poz. 498

[18] Dz. U. Nr  75 poz. 330

[19] Dz. U. Nr 107 poz. 464

Udział w zbiegowisku publicznym. Naruszanie wolności zgromadzeń art. 254 k.k.

5/5 - (4 votes)

Art. 254 § 1 . Kto bierze czynny udział w zbiegowisku wiedząc, że jego uczestnicy wspólnymi siłami dopuszczają się gwałtownego zamach na osobę lub mienie, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

Paragraf 2. Jeżeli następstwem gwałtownego zamachu jest śmierć człowieka lub ciężki uszczerbek na zdrowiu, uczestnik zbiegowiska określony w § 1, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

W porównaniu ze stanem poprzednim przepis zawęża odpowiedzialność wprowadzając znamię podmiotowe w postaci świadomości sprawcy, że uczestnicy wspólnymi siłami dopuszczają się zamachu, a działanie ogranicza wyłącznie do czynnego udziału w zbiegowisku. W typie kwalifikowanym przestępstwa przepis rezygnuje ze znamienia szkody w znacznych rozmiarach, ograniczając się do pojęcia „mienie”. Przepis nie uzależnia odpowiedzialności od publicznego charakteru zbiegowiska, choć jest bezsporne, że istota zbiegowiska zakłada dostępność dla nieograniczonej liczby uczestników. Element publiczności udziału ma więc w praktyce miejsce.

Zbiegowisku – tzn. nie zorganizowanym zbiorowisku ludzi; może to być tłum, czyli duża, trudna do policzenia grupa ludzi o przypadkowym składzie, dostępny dla bliżej nieograniczonej liczby osób, do którego może się przyłączyć.

Bierze czynny udział – chodzi tutaj nie o przypadkową obecność, lecz o czynne uczestniczenie w zbiegowisku, wyrażające się m.in. w agresywnym działaniu własnym lub w podżeganiu innych do agresji – np. przez wznoszenie okrzyków, czynienie gestów, przemieszczanie się, nawoływanie innych do przyłączenia się czy udzielenie im pomocy.

Karalny jest udział w zbiegowisku, którego uczestnicy dopuszczają się wspólnymi siłami gwałtownego zamachu na osobę lub mienie. Nie jest konieczne, by każdy jego uczestnik brał bezpośredni udział w zamachu; wystarczy, że czyni to wspólnymi siłami część uczestników zbiegowiska, w którym dana osoba bierze udział.

Podmiotem przestępstwa nie może być przypadkowy przechodzień, nie solidaryzujący się z działaniami zbiegowiska, ani też ten, kto wbrew swej woli został wchłonięty w wir zbiorowiska ludzi – i mimo starań nie może się z niego wydostać. Przyłączenie się musi być umyślne i aktywne.

Udział w zbiegowisku ma charakter umyślny, z tym że przestępstwo kwalifikowane może być popełnione z winy mieszanej, tj. gdy sprawca skutek przewidywał lub mógł przewidzieć.

Uczestnik zbiegowiska, który sam bezpośrednio spowodował śmierć lub ciężki uszczerbek na zdrowiu – ponosi odpowiedzialność za skutek własnego czynu.

Uznanie za przestępstwo czynnego udziału w zbiegowisku publicznym, którego uczestnicy wspólnymi siłami dopuszczają się gwałtownego zamachu na osobę lub mienie (art. 254 k.k.) jest pewnym reliktem odpowiedzialności zbiorowej. Przez zbiegowisko publiczne rozumie się spontaniczne zebranie się w miejscu publicznym większej liczby osób. Udział w tym zbiegowisku bierze ten, kto aktywnie włącza się do działań podejmowanych przez tłum, takich jak np. okrzyki, rzucanie kamieniami. Nie jest uczestnikiem zbiegowiska przypadkowy przechodzień, który nie może się z niego wydostać, albo osoba, która tylko z ciekawości obserwuje zajście.

Omawiany przepis ma charakter wybitnie „policyjny” w tym sensie, że ma ułatwiać karanie uczestników zbiegowiska na uproszczonych zasadach wobec braku, na ogół, możliwości dokładnego ustalenia roli, jaką odegrały w zajściu poszczególne osoby.

Gwałtowny zamach na osobę lub mienie i ewentualnie jego rezultat muszą być skutkiem działania zbiegowiska jako całości, a nie np. skutkiem pojedynczego wybryku jednego z uczestników nie pozostającego w związku ze zbiorowym zachowaniem się uczestników zbiegowiska.

Przestępstwo udziału w zbiegowisku ma charakter umyślny, tzn. sprawca chce wziąć udział w zbiegowisku wiedząc, czego dopuszcza się ono jako całość lub godzi się na to, że wspólnymi siłami dopuszcza się ono gwałtownego zamachu. Typ kwalifikowany (art. 254 § 2 k.k.) może być popełniony z winy mieszanej, tzn. następstwo gwałtownego zamachu na osobę lub mienie ze strony zbiegowiska, w postaci śmierci człowieka, ciężkiego uszkodzenia ciała lub ciężkiego rozstroju zdrowia albo szkody w mieniu w znacznych rozmiarach – może być objęte tylko winą nieumyślną osoby, która umyślnie bierze udział w zbiegowisku.

Przestępstwo czynnego udziału w zbiegowisku publicznym można traktować jako jaskrawe nadużywanie wolności zgromadzeń. Natomiast w art. 260 k.k. przewiduje się typ przestępstwa, którego istotą jest uniemożliwienie obywatelom korzystania z tej wolności. Przepis ten mianowicie przewiduje karę za udaremnianie przemocą lub groźbą bezprawną prowadzenie zgodnie z prawem zebrania, zgromadzenia lub pochodu albo ich rozpraszanie.

Przestępstwa przeciwko porządkowi publicznemu

5/5 - (3 votes)

Rozdział przestępstw przeciwko porządkowi publicznemu został – w porównaniu ze stanem dotychczasowym – powiększony o te dotyczące wzięcia zakładnika, handlu ludźmi, a także przestępstwa, które z uwagi na przedmiot unormowań nie mogły być pomieszczone w innych rozdziałach. Jednocześnie pomija niektóre dotychczasowe typy przestępstw związane z poprzednim systemem, a nie mające racji bytu w nowym systemie ustrojowym, np. art. 270 i 271 k.k. z 1969 r.

Typy przestępstw zamieszczone w rozdziale XXXII k.k. zatytułowanym: „Przestępstwa przeciwko porządkowi publicznemu” nie stanowią grupy jednolitej, a dobro wskazane w tytule rozdziału trudno potraktować jako wspólny im przedmiot ochrony. Jeżeli przez porządek publiczny rozumieć pewien ład i spokój panujący w miejscach publicznych, to tak określone dobro jest przedmiotem ochrony art. 254-257 i 260-261 k.k. co do pozostałych przepisów z tego rozdziału, to łączy je nie wspólny przedmiot ochrony, lecz fakt, że pasowały one do żadnego z poprzednich rozdziałów części szczególnej.

Szereg przepisów tego rozdziału posługuje się znamieniem „publicznie” dla określenia sposobu działania sprawcy. Wykładnia tego znamienia, które używane jest w przepisach innych rozdziałów (np. art. 213 i 216 k.k.) nie jest w doktrynie i orzecznictwie jednolita. Jego znaczenie może być też zróżnicowane w zależności od kontekstu, w jakim znamię to jest użyte . w ramach przepisów tego rozdziału istotne wydaje się to znaczenie słowa „publicznie”, które wiąże się z zakresem rzeczywistych lub potencjalnych odbiorców lub obserwatorów zachowania się sprawcy. Sprawca działa więc publicznie, gdy jego działanie może być dostrzeżone przez nieoznaczoną liczbę osób (np. działanie osoby przemawiającej do tłumu, wypowiedź w prasie) albo przez oznaczoną, ale większą liczbę osób (np. przez zgromadzonych na zebraniu pracowników fabryki). Publiczne jest też działanie, jeśli ma miejsce na ogólnie dostępnym zebraniu (np. na spotkaniu kandydata z wyborcami, nawet jeśliby ich przyszło tylko kilku) oraz na posiedzeniach kolegialnych organów publicznych (np. Sejm lub organów samorządowych i na jawnych posiedzeniach sądu).