Prawne podstawy prywatyzacji w Polsce

5/5 - (2 votes)

Podstawowym aktem prawnym określającym zasady prywatyzacji polskiej gospodarki jest Ustawa z dnia 13 lipca 1990 roku o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych.[1](aktualnie funkcjonuje Ustawa z 1996r Komercjalizacja i prywatyzacja przedsiębiorstw państwowych). Ustawa ta uwzględnia w pewnym zakresie elementy koncepcji prywatyzacji ukształtowanej w krajach zachodnich. Jednak jej geneza i cele są odmienne, gdyż polska koncepcja prywatyzacji powstała w ramach kształtowania gospodarki rynkowej i służyć ma przebudowie własnościowej przedsiębiorstw państwowych. Mimo kontrowersji i dyskusji zdecydowano się na przyjęcie wielu kompromisowych rozwiązań, dzięki temu omawiana ustawa została uchwalona przez parlament znaczną większością głosów, co umożliwiło stosunkowo szybkie rozpoczęcie procesu transformacji polskiej gospodarki.[2]

Prywatyzacja przedsiębiorstwa państwowego w rozumieniu art. 1 ustawy polega na “udostępnieniu osobom trzecim akcji lub udziału w spółkach z wyłącznym udziałem Skarbu Państwa, powstałych z przekształcenia przedsiębiorstwa, na udostępnieniu osobom trzecim mienia przedsiębiorstwa lub sprzedaży przedsiębiorstwa. W tym celu przedsiębiorstwo państwowe może być przekształcone w spółkę lub zlikwidowane.”[3]

Ustawa o prywatyzacji reguluje więc: przekształcenie   przedsiębiorstwa państwowego w spółkę (rozdział II), udostępnienie akcji osobom trzecim (rozdział III) oraz prywatyzację przedsiębiorstwa państwowego w drodze likwidacji (rozdział IV). Ustawa uznaje za obowiązujące w zakresie prywatyzacji odpowiednie przepisy kodeksu handlowego oraz Ustawy z dnia 25 września 1981 roku o przedsiębiorstwach państwowych.[4]

Ponadto obowiązuje w tym zakresie Ustawa z dnia 13 lipca 1990 roku o utworzeniu urzędu Ministra Przekształceń Własnościowych.[5]

Szczegółowy zakres działania Ministra Przekształceń Własnościowych reguluje rozporządzenie Rady Ministrów.[6]

Podstawową rolę w realizowaniu koncepcji prywatyzacji odgrywa Sejm. W myśl artykułu II ustawy o prywatyzacji, “Sejm ustala corocznie podstawowe kierunki prywatyzacji i określa przeznaczenie środków uzyskanych z tego tytułu. Ustaleń tych Sejm dokonuje łącznie z uchwaleniem ustawy budżetowej.”[7]

Kierunki prywatyzacji określane są przez Sejm w formie uchwał. Pierwsza z nich, z 9 listopada 1990 roku wymienia m. in. przedsiębiorstwa wytypowane do prywatyzacji w ramach pierwszej piątki, określa termin rozpoczęcia sprzedaży akcji i banki wytypowane do ich dystrybucji.[8]

Rada ministrów jest powołana do wydawania aktów normatywnych oraz podejmowania uchwał w określonych sprawach dotyczących prywatyzacji. Rada Ministrów na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy o prywatyzacji określiła w drodze rozporządzenia przedsiębiorstwa państwowe o szczególnym znaczeniu dla gospodarki państwa[9](aktualnie funkcjonuje Rozporządzenie Rady Ministrów z 1997r w sprawie określenia przedsiębiorstw państwowych o szczególnym znaczeniu dla gospodarki państwa).

Kolejne akty prawne wydane przez rząd to:

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 1 grudnia 1990 roku w sprawie form zapłaty za akcje nabywane od Skarbu Państwa[10] i Uchwała Nr a89 Rady Ministrów z dnia 30 listopada 1990 roku w sprawie określenia rodzajów przedsiębiorstw państwowych, których akcje mogą nabywać producenci rolni na warunkach preferencyjnych.[11](obecnie funkcjonuje Rozporządzenie Rady Ministrów z 1997r w sprawie trybu nabywania akcji przez rolników).

Przy Prezesie Rady Ministrów działa Rada Przekształceń Własnościowych jako organ doradczy w sprawach prywatyzacji. Rada opiniuje projekty corocznych ustaleń dotyczących kierunków prywatyzacji, przekształcenia przedsiębiorstwa przez Prezesa Rady Ministrów, wnioski o wyrażenie przez Radę Ministrów  zgody na nieodpłatne zbywanie akcji i udziałów Skarbu Państwa w spółce powstałej w wyniku przekształcenia przedsiębiorstwa państwowego, wnioski o zezwolenie Rady Ministrów na odstępstwo od zwykłego trybu sprzedaży akcji, projekty decyzji w sprawie przejęcia nieodpłatnie  długów spółki prze Ministra Przekształceń Własnościowych za Skarb Państwa, oraz szczególnie złożone zagadnienia prywatyzacji, przedstawione przez Ministra Przekształceń Własnościowych.

Prezesa, wiceprezesa i siedmiu członków Rady powołuje Prezes Rady Ministrów po zasięgnięciu opinii właściwej komisji sejmowej.[12]

Minister Przekształceń Własnościowych, wykonując określone ustawą zadania wydał Rozporządzenie z dnia 20 listopada 1990 roku w sprawie sposobu przeprowadzania analiz prawnych i ekonomiczno – finansowych przedsiębiorstwa spółki, ich finansowania oraz kwalifikacji wymaganych od osób dokonujących analiz[13] i Rozporządzenie z dnia 20 listopada 1990 roku w sprawie zasad finansowania akcji Skarbu Państwa w spółkach powstałych w wyniku przekształceń przedsiębiorstw państwowych.[14]

Kolejne akty prawne dotyczące prywatyzacji zostały ogłoszone przez Ministra Finansów:

  • Zarządzenie z dnia 10 listopada 1990 roku w sprawie zasad ustalania należności za korzystanie z mienia Skarbu Państwa,[15]
  • Rozporządzenie z dnia 21 listopada 1991 roku w sprawie obowiązku składania przez jednoosobowe spółki Skarbu Państwa deklaracji o wysokości należnych odsetek od wniesionego przez Skarb Państwa kapitału oraz wzoru i terminów składania tych deklaracji.[16]

Do zbioru przepisów dotyczących prywatyzacji zalicza się także:

  • Ustawę z dnia 9 listopada 1990 roku o rozszerzeniu działania ustawy o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych,[17]
  • Ustawę z dnia 19 lipca 1991 roku o oprocentowaniu kapitału w jednoosobowych spółkach Skarbu Państwa,[18]
  • Ustawę z dnia 19 października 1991 roku o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw.[19]

Stan prawny w dziedzinie prywatyzacji trudno uznać za trwały – można założyć, że będą w nim zachodziły zmiany, odzwierciedlające nowe koncepcje prywatyzacyjne (np. Program Powszechnej Prywatyzacji czy wspomnianą wcześniej kwestię reprywatyzacji).

[1] Dz. U. Nr 51 poz. 298, aktualnie Dz. U. Nr 118 poz. 561 z późn. zm.

[2] Krzysztof Frontczak, Fundament prywatyzacji, “Życie Gospodarcze” nr 29 z 1990 roku.

[3] Dz. U. Nr 51 poz. 298, aktualnie Dz. U.  Nr 118 poz. 561 z późn. zm.

[4] Dz. U. z 1991 roku Nr 18 poz. 80 ze zmianami – wyciąg.

[5] Dz. U. Nr 51 poz. 299

[6] Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14. 11. 1990 roku w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Przekształceń Własnościowych (Dz. U. Nr 82 poz. 476)

[7] Dz. U. Nr 51 poz. 298.

[8] Uchwała Sejmu RP z dn. 9. 11. 1990 r. w sprawie podstawowych kierunków prywatyzacji w roku 1990 (M. P. nr 43, poz. 333)

[9] Rozporządzenie Rady Ministrów z dn. 16. 11. 1990 roku w sprawie określenia przedsiębiorstw państwowych o szczególnym znaczeniu dla gospodarki państwa, których prywatyzacja wymaga zgody Rady Ministrów (Dz. U. Nr 82 poz. 477), aktualnie Dz. U. Nr 126 poz. 806

[10] Dz. U. Nr 84 poz. 493.

[11] M. P. Nr 46 poz. 352, aktualnie Dz. U. Nr 44 poz. 280.

[12] Ludwig Bar, Władcze i samorządne działania w procesie prywatyzacji przedsiębiorstw, “Państwo i prawo” nr 8 1990 rok.

[13] Dz. U. z 1991 roku Nr 2 poz. 10

[14] Dz. U. z 1991 roku Nr 2 poz.11

[15] M. P. Nr 43 poz. 334

[16] Dz. U. Nr 111 poz. 481

[17] Dz. U. Nr  85 poz. 498

[18] Dz. U. Nr  75 poz. 330

[19] Dz. U. Nr 107 poz. 464

Udział w zbiegowisku publicznym. Naruszanie wolności zgromadzeń art. 254 k.k.

5/5 - (4 votes)

Art. 254 § 1 . Kto bierze czynny udział w zbiegowisku wiedząc, że jego uczestnicy wspólnymi siłami dopuszczają się gwałtownego zamach na osobę lub mienie, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

Paragraf 2. Jeżeli następstwem gwałtownego zamachu jest śmierć człowieka lub ciężki uszczerbek na zdrowiu, uczestnik zbiegowiska określony w § 1, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

W porównaniu ze stanem poprzednim przepis zawęża odpowiedzialność wprowadzając znamię podmiotowe w postaci świadomości sprawcy, że uczestnicy wspólnymi siłami dopuszczają się zamachu, a działanie ogranicza wyłącznie do czynnego udziału w zbiegowisku. W typie kwalifikowanym przestępstwa przepis rezygnuje ze znamienia szkody w znacznych rozmiarach, ograniczając się do pojęcia „mienie”. Przepis nie uzależnia odpowiedzialności od publicznego charakteru zbiegowiska, choć jest bezsporne, że istota zbiegowiska zakłada dostępność dla nieograniczonej liczby uczestników. Element publiczności udziału ma więc w praktyce miejsce.

Zbiegowisku – tzn. nie zorganizowanym zbiorowisku ludzi; może to być tłum, czyli duża, trudna do policzenia grupa ludzi o przypadkowym składzie, dostępny dla bliżej nieograniczonej liczby osób, do którego może się przyłączyć.

Bierze czynny udział – chodzi tutaj nie o przypadkową obecność, lecz o czynne uczestniczenie w zbiegowisku, wyrażające się m.in. w agresywnym działaniu własnym lub w podżeganiu innych do agresji – np. przez wznoszenie okrzyków, czynienie gestów, przemieszczanie się, nawoływanie innych do przyłączenia się czy udzielenie im pomocy.

Karalny jest udział w zbiegowisku, którego uczestnicy dopuszczają się wspólnymi siłami gwałtownego zamachu na osobę lub mienie. Nie jest konieczne, by każdy jego uczestnik brał bezpośredni udział w zamachu; wystarczy, że czyni to wspólnymi siłami część uczestników zbiegowiska, w którym dana osoba bierze udział.

Podmiotem przestępstwa nie może być przypadkowy przechodzień, nie solidaryzujący się z działaniami zbiegowiska, ani też ten, kto wbrew swej woli został wchłonięty w wir zbiorowiska ludzi – i mimo starań nie może się z niego wydostać. Przyłączenie się musi być umyślne i aktywne.

Udział w zbiegowisku ma charakter umyślny, z tym że przestępstwo kwalifikowane może być popełnione z winy mieszanej, tj. gdy sprawca skutek przewidywał lub mógł przewidzieć.

Uczestnik zbiegowiska, który sam bezpośrednio spowodował śmierć lub ciężki uszczerbek na zdrowiu – ponosi odpowiedzialność za skutek własnego czynu.

Uznanie za przestępstwo czynnego udziału w zbiegowisku publicznym, którego uczestnicy wspólnymi siłami dopuszczają się gwałtownego zamachu na osobę lub mienie (art. 254 k.k.) jest pewnym reliktem odpowiedzialności zbiorowej. Przez zbiegowisko publiczne rozumie się spontaniczne zebranie się w miejscu publicznym większej liczby osób. Udział w tym zbiegowisku bierze ten, kto aktywnie włącza się do działań podejmowanych przez tłum, takich jak np. okrzyki, rzucanie kamieniami. Nie jest uczestnikiem zbiegowiska przypadkowy przechodzień, który nie może się z niego wydostać, albo osoba, która tylko z ciekawości obserwuje zajście.

Omawiany przepis ma charakter wybitnie „policyjny” w tym sensie, że ma ułatwiać karanie uczestników zbiegowiska na uproszczonych zasadach wobec braku, na ogół, możliwości dokładnego ustalenia roli, jaką odegrały w zajściu poszczególne osoby.

Gwałtowny zamach na osobę lub mienie i ewentualnie jego rezultat muszą być skutkiem działania zbiegowiska jako całości, a nie np. skutkiem pojedynczego wybryku jednego z uczestników nie pozostającego w związku ze zbiorowym zachowaniem się uczestników zbiegowiska.

Przestępstwo udziału w zbiegowisku ma charakter umyślny, tzn. sprawca chce wziąć udział w zbiegowisku wiedząc, czego dopuszcza się ono jako całość lub godzi się na to, że wspólnymi siłami dopuszcza się ono gwałtownego zamachu. Typ kwalifikowany (art. 254 § 2 k.k.) może być popełniony z winy mieszanej, tzn. następstwo gwałtownego zamachu na osobę lub mienie ze strony zbiegowiska, w postaci śmierci człowieka, ciężkiego uszkodzenia ciała lub ciężkiego rozstroju zdrowia albo szkody w mieniu w znacznych rozmiarach – może być objęte tylko winą nieumyślną osoby, która umyślnie bierze udział w zbiegowisku.

Przestępstwo czynnego udziału w zbiegowisku publicznym można traktować jako jaskrawe nadużywanie wolności zgromadzeń. Natomiast w art. 260 k.k. przewiduje się typ przestępstwa, którego istotą jest uniemożliwienie obywatelom korzystania z tej wolności. Przepis ten mianowicie przewiduje karę za udaremnianie przemocą lub groźbą bezprawną prowadzenie zgodnie z prawem zebrania, zgromadzenia lub pochodu albo ich rozpraszanie.

Przestępstwa przeciwko porządkowi publicznemu

5/5 - (3 votes)

Rozdział przestępstw przeciwko porządkowi publicznemu został – w porównaniu ze stanem dotychczasowym – powiększony o te dotyczące wzięcia zakładnika, handlu ludźmi, a także przestępstwa, które z uwagi na przedmiot unormowań nie mogły być pomieszczone w innych rozdziałach. Jednocześnie pomija niektóre dotychczasowe typy przestępstw związane z poprzednim systemem, a nie mające racji bytu w nowym systemie ustrojowym, np. art. 270 i 271 k.k. z 1969 r.

Typy przestępstw zamieszczone w rozdziale XXXII k.k. zatytułowanym: „Przestępstwa przeciwko porządkowi publicznemu” nie stanowią grupy jednolitej, a dobro wskazane w tytule rozdziału trudno potraktować jako wspólny im przedmiot ochrony. Jeżeli przez porządek publiczny rozumieć pewien ład i spokój panujący w miejscach publicznych, to tak określone dobro jest przedmiotem ochrony art. 254-257 i 260-261 k.k. co do pozostałych przepisów z tego rozdziału, to łączy je nie wspólny przedmiot ochrony, lecz fakt, że pasowały one do żadnego z poprzednich rozdziałów części szczególnej.

Szereg przepisów tego rozdziału posługuje się znamieniem „publicznie” dla określenia sposobu działania sprawcy. Wykładnia tego znamienia, które używane jest w przepisach innych rozdziałów (np. art. 213 i 216 k.k.) nie jest w doktrynie i orzecznictwie jednolita. Jego znaczenie może być też zróżnicowane w zależności od kontekstu, w jakim znamię to jest użyte . w ramach przepisów tego rozdziału istotne wydaje się to znaczenie słowa „publicznie”, które wiąże się z zakresem rzeczywistych lub potencjalnych odbiorców lub obserwatorów zachowania się sprawcy. Sprawca działa więc publicznie, gdy jego działanie może być dostrzeżone przez nieoznaczoną liczbę osób (np. działanie osoby przemawiającej do tłumu, wypowiedź w prasie) albo przez oznaczoną, ale większą liczbę osób (np. przez zgromadzonych na zebraniu pracowników fabryki). Publiczne jest też działanie, jeśli ma miejsce na ogólnie dostępnym zebraniu (np. na spotkaniu kandydata z wyborcami, nawet jeśliby ich przyszło tylko kilku) oraz na posiedzeniach kolegialnych organów publicznych (np. Sejm lub organów samorządowych i na jawnych posiedzeniach sądu).

Nawoływanie do przestępstwa art. 255 k.k.

5/5 - (3 votes)

Art. 255 § 1. Kto publicznie nawołuje do popełnienia występku, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.

  • 2. Kto publicznie nawołuje do popełnienia zbrodni, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
  • 3. Kto publicznie pochwala popełnienie przestępstwa, podlega grzywnie do 180 stawek dziennych, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.

Działanie przestępne polega na publicznym nawoływaniu do popełnienia występku (§ 1), zbrodni (§ 2) lub pochwalaniu popełnienia przestępstwa (§ 3).

Nawołuje – tzn. oddziałuje na psychikę innych osób, bliżej nie określonych, nawet nie znanych sprawcy, w celu usposobienia ich do popełnienia przestępstwa. Może to być wyznanie, zachęcanie i podburzanie, prowadzone różnymi środkami – np. poprzez wygłaszanie przemówień w radiu, telewizji, na ulicy, zamieszczanie artykułów prasowych, wznoszenie okrzyków, rozdawanie ulotek, wystawianie transparentów i haseł.

Warunkiem karalności jest działanie publiczne, tzn. w sposób dostępny dla nie określonej bliżej lub większej liczby osób, także w środkach masowej informacji.

Karalność publicznego nawoływania do przestępstwa lub pochwalania go przewidziana jest w art. 255 k.k. Jeśli nawoływanie takie skierowane jest do zindywidualizowanych osób, to wyczerpuje jednocześnie znamiona podżegania do przestępstwa (art. 18 § 2 k.k.). Kwalifikowanym typem tego przestępstwa jest nawoływanie do zbrodni (art. 255 § 3 k.k.).

Pochwalanie przestępstwa może polegać na pochwalaniu konkretnego już popełnionego czynu przestępnego (np. kradzieży przez X-a) lub na wyrażaniu aprobaty popełniania przestępstw sformułowanej abstrakcyjnie, np. przez twierdzenie, że dokonywanie kradzieży jest godne pochwały i podziwu. Art. 255 ma oczywiście na myśli tylko czyny będące przestępstwami w świetle prawa polskiego.

Nawoływanie do przestępstwa – art. 255 k.k.

Art. 255 kodeksu karnego przewiduje odpowiedzialność karną za publiczne nawoływanie do popełnienia przestępstwa oraz za pochwalanie przestępstw. Przepis ten ma na celu ochronę porządku prawnego oraz przeciwdziałanie propagowaniu zachowań niezgodnych z prawem.

Zakres przestępstwa
Działania karalne według art. 255 k.k. obejmują trzy podstawowe formy:

  1. Publiczne nawoływanie do popełnienia występku (art. 255 § 1 k.k.).
  2. Publiczne nawoływanie do popełnienia zbrodni (art. 255 § 2 k.k.).
  3. Publiczne pochwalanie popełnienia przestępstwa (art. 255 § 3 k.k.).

Definicja nawoływania
Nawoływanie oznacza wywieranie wpływu na psychikę innych osób w celu zachęcenia ich do popełnienia przestępstwa. Działanie to może przybierać różne formy, takie jak:

  • wygłaszanie przemówień publicznych,
  • zamieszczanie treści w środkach masowego przekazu (prasa, internet, telewizja),
  • rozdawanie ulotek,
  • wznoszenie okrzyków czy eksponowanie transparentów.

Publiczny charakter działania
Warunkiem odpowiedzialności karnej jest publiczny charakter czynu. Oznacza to, że działanie musi być dostępne dla nieograniczonej lub bliżej nieokreślonej liczby osób. Publiczność jest cechą odróżniającą nawoływanie od podżegania, które kierowane jest do zindywidualizowanego odbiorcy.

Kwalifikowany typ czynu
Przepis art. 255 § 2 k.k. przewiduje surowszą odpowiedzialność za nawoływanie do popełnienia zbrodni, co odzwierciedla większe zagrożenie dla społeczeństwa wynikające z takich działań.

Pochwalanie przestępstw
Art. 255 § 3 k.k. penalizuje publiczne pochwalanie przestępstw, które może przybrać formę aprobaty dla konkretnego czynu (np. pochwała konkretnej kradzieży) lub ogólnego zachęcania do działań przestępczych (np. twierdzenie, że kradzieże są pozytywne). Karalne jest jedynie pochwalanie czynów uznawanych za przestępstwa w świetle polskiego prawa.

Relacja do innych przepisów
Nawoływanie do przestępstwa, w zależności od kontekstu, może wyczerpywać znamiona podżegania (art. 18 § 2 k.k.). W przypadku działań skierowanych do konkretnych osób, podżeganie traktowane jest jako współudział w przestępstwie.

Art. 255 k.k. pełni ważną funkcję w ochronie porządku prawnego i zapobieganiu szerzeniu zachowań antyspołecznych. Poprzez penalizację nawoływania i pochwalania przestępstw, przepis ten działa prewencyjnie, ograniczając propagowanie niezgodnych z prawem postaw w przestrzeni publicznej.